زمان شکوفایی اقتصاد ایران
گفتوگوی دکتر علی سعدوندی با تابناک
شکی نیست که تحریم، آثار منفی بسیاری بر اقتصاد ایران دارد. قطعاً با رفع تحریم در انتظار دیدن چهره بهتری از اقتصاد خوهیم بود. اما نباید فراموش کرد که رفع تحریم به تنهایی مشکلات اقتصادی را حل نخواهد کرد. چون اقتصاد ایران مشکلات ساختاری پبدا کرده. که برخی از این مشکلات تقریباً 5 دهه است که اقتصاد را تحت تأثیر قرار دادهاند.
بیماری هلندی
قطعاً تحریم آثار منفی در اقتصاد خواهد داشت اما چون اقتصاد ما مشکلات اساسی ساختاری پیدا کرده و یکی از این مشکلات ارزپاشی است، بنابراین گاهی تحریم، برعکس عمل میکند. مشکل اساسی اقتصاد ما بیماری هلندی [1] یا صنعتزدایی [2] است. صنعتزدایی به این معنی که کشوری با صادرات ثروت ملی، بعد از صادرات این ثروت، ارز حاصل از صادرات را به اقتصاد میدهد، نرخ ارز در بازار به پایینتر از قیمت حقیقی خود خواهد رسید و از طریق ارزپاشی از یک طرف سعی شده تولید ملی رشد، رفاه افزایش و فقر و نابرابری کمتر گردد. از طرف دیگر هم با کاهش قیمت کالای خارجی، تورم کنترل میگردد. اما نتیجه این ارز پاشی و کم نگه داشتن غیرواقعی قیمت دلار از بین رفتن تولید داخل است. در پنجاه سال گذشته یعنی بعد از دهه چهل این اتفاق در اقتصاد ایران افتاده و ادامه داشته است.
لزوم تفکیک بودجه ارزی از ریالی برای شکوفایی اقتصاد
سیاستگذاران باید توجه کنند بعد از لغو تحریم، سیاست ارزپاشی دوباره تکرار نشود. اگر تحریمها کنار گذاشته شوند اما مشکلاتی که مربوط به اقتصاد داخلی ما است همچنان بدون راه حل پابرجا بماند نمیتوانیم آثار لغو تحریم را در اقتصاد ببینیم. متأسفانه تصمیمگیریها و سیاستهایی که در اقتصاد پیگیری میشوند، سیاستهایی در جهت ارزپاشی هستند. تا زمانی که ارزپاشی، بیماری هلندی و صنعتزدایی ادامه داشته باشد، لغو تحریم تأثیر دلخواه را در اقتصاد ندارد.
اگر تحریمها لغو گردد ما باید بتوانیم از بیماری هلندی را جلوگیری کنیم که این موضوع کاملاً در اقتصاد ایران امکانپذیر است. راهکار این است که بودجه ارزی از ریالی تفکیک گردد و بودجه ارزی فقط به احداث زیرساختها تخصیص پیدا کند. اگر این اتفاق بیفتد چهره اقتصاد ایران در سالهای آینده بسیار درخشان خواهد شد.
لزوم اصلاحات ساختاری برای شکوفایی اقتصاد
ما از نظر وضعیت جمعیتی، بهترین وضعیت جمعیتی را خواهیم داشت و از این نظر سه کشور ایران، کرهجنوبی و ترکیه شرایط یکسانی پیدا کردهاند.
باید تأکید کنیم سیاستگذاری توسعهای ناموفقی در پنج دهه گذشته داشتیم. تحریم باعث افزایش بیست تا سی درصدی هزینههای مبادلاتی ایران شده است. این بیماری هلندی آثار منفی بیشتری علاوه بر تحریم را بر اقتصاد تحمیل کرده است. اگر تحریم لغو گردد هزینههای مبادلاتی کم میشود ولی اگر رفع تحریم به تقویت بیماری هلندی بینجامد افزایش رفاه نداریم.
رشد درآمدها نباید منجر به فقر بیشتر شود. اما این اتفاق بهخاطر سیاست ارزپاشی در کشور ماست. اگر سیاستهای نادرست متوقف شوند، بعد از لغو تحریم، وضعیت اقتصادی ایران دگرگون خواهد شد، اقتصاد تورم صفر درصدی را تجربه میکند و رشد اقتصادی بدون نفت دورقمی میشود. اما رفع تحریم به تنهایی اقتصاد را نجات نمیدهد. این بار باید هوشمندانه عمل کرده و همزمان با لغو تحریم، مشکلات ساختاری در اقتصاد را حل کنیم تا آثار لغو تحریم را بهتر ببینیم. اگر چند اصلاح اساسی را در اقتصاد انجام بدهیم با رفع تحریم، به سرعت اقتصاد ایران به سمت اقتصاد شکوفا حرکت خواهد کرد.
