همهٔ کسانی که میخواهند در بازار سرمایه سرمایهگذاری کنند، وقت یا تخصص تحلیل سهمبهسهم را ندارند. صندوق سرمایهگذاری پاسخ ساختاری به همین مسئله است: سرمایهٔ گروهی از افراد را جمع میکند و یک مدیر حرفهای آن را در سبدی از داراییها به کار میگیرد.
صندوقها یکشکل نیستند و انتخاب نوع درست، بیش از انتخاب صندوقِ خاص اهمیت دارد. در این نوشته سه نوع اصلی — درآمد ثابت، مختلط و سهامی — و تفاوتشان در ریسک و بازده را میبینیم.
سرمایهگذاری مانند بسیاری از فعالیتها به تخصص، دانش و زمان کافی نیازمند است. افراد بسیاری تمایل دارند تا در بازار سرمایه حضور پیدا کرده و از ابزارهای موجود در این بازار کسب سود کنند؛ اما برای حضور در بازار سرمایه باید دانش کافی در حوزههای متفاوتی داشت.
این طبیعی است که همهی افراد زمان یا توانایی کافی برای آموزش بورس را نداشته باشند؛ اما آیا حضور مستقیم تنها مسیر فعالیت در این بازار است؟ در بازارهای سرمایه ابزارهای گوناگونی برای حضور غیرمستقیم در اختیار داریم، بهعنوان نمونه میتوان به شرکتهای سبدگردانی، صندوقهای سرمایهگذاری و… اشاره کرد.
آیا استفاده از روشهای غیرمستقیم مانند سرمایهگذاری در صندوقهای سرمایهگذاری مختص افراد غیرحرفهای است یا افراد حرفهای هم میتوانند از این ابزارها برای کسب سود کنند؟
توصیه به افراد غیرحرفهای یا افرادی که زمان کافی در اختیار ندارند این است که از صندوقهای سرمایهگذاری استفاده کرده یا اگر سرمایهی بیشتری دارند، از سبدگردانها استفاده کنند؛ اما افراد حرفهای نیز معمولاً برای مدیریت ریسک، بخشی از سرمایهی خود را در صندوقهای سرمایهگذاری، قرار میدهند.
اولین صندوقهای سرمایهگذاری در ایران در دههی هشتاد پذیرهنویسی شدند و بهعنوان یکی از ابزارهای سرمایهگذاری غیرمستقیم مورد استفاده قرار گرفتند.
صندوقهای درآمد ثابت
برای آموزش بورس مهم است که اولین دسته از صندوقهای سرمایهگذاری، صندوقهای سرمایهگذاری در اوراق با درآمد ثابت هستند و ماهیتی تقریباً مشابه سپردهگذاری در بانک را دارند را بشناسید؛ اما بهعلت امکان سرمایهگذاری در اوراق با درآمد ثابت و خرید سهام تا سقف مشخص، بازدهی بیشتری نسبت به سپردهگذاری در بانک را برای سرمایهگذارها ایجاد میکنند.
بهطور کلی دو نوع صندوق درآمد ثابت وجود دارد: صندوقهای نوع اول و دوم که تفاوت آنها در وزن سهام در سبد داراییهای آنهاست. بسته به هدف سرمایهگذاری، میتوانید در هر کدام از این صندوقها سرمایهگذاری کنید. لازم به ذکر است برای سرمایهگذاری در هر نوع صندوقی نیازمند احراز هویت در سامانهی سجام هستید.
صندوقهای مختلط
نوع دیگر از صندوقهای سرمایهگذاری که در مقاله آموزش بورس به آن میپردازیم، صندوقهای سرمایهگذاری مختلط هستند که برای افراد نسبتاً ریسکگریز مناسب میباشند. بهطور کلی تفاوت اصلی صندوقهای سرمایهگذاری در نوع چینش سبد داراییهای آنهاست.
صندوقهای سرمایهگذاری مختلط ۴۰ الی ۶۰ درصد داراییهای خود را در سهام و ۴۰ تا ۶۰ درصد دیگر داراییهای خود را در اوراق با درآمد ثابت یا سپردهی بانکی سرمایهگذاری میکنند. این نوع از صندوقها به شما کمک میکنند تا با ریسک کمتری امکان کسب بازدهی از بازار سهام را نیز داشته باشید.
ریسک این صندوقها از صندوق های درآمد ثابت بیشتر و از صندوقهای سهامی کمتر است.
صندوقهای تضمین اصل سرمایه
یکی دیگر از انواع صندوقهای مختلط که بهتازگی در بازار سرمایهی ایران معرفی شده است، صندوقهای تضمین اصل سرمایه است و آشنایی با این صندوقها در آموزش بورس ضرروی است. این نوع صندوقها دو نوع واحد ممتاز و واحد عادی دارند که اصل سرمایهی واحدهای عادی، تضمین شده است.
مکانیزم تضمین سرمایه در صندوقها متفاوت است و شما برای اطلاع از این موضوع باید امیدنامهی صندوق را بهدقت مطالعه کرده و در صورت وجود ابهام با صندوق برای کسب اطلاعات بیشتر تماس بگیرید. این نوع صندوقها برای افراد ریسکگریزی مناسب خواهد بود که به سرمایهگذاری در بازار سهام علاقهمند هستند.
از طرف دیگر، واحدهای ممتاز این صندوقها ریسک بیشتری دارند و علت آن این است که تضمین اصل سرمایهی واحدهای عادی توسط واحدهای ممتاز صورت میگیرد و در نتیجه در صورت کاهش ارزش داراییهای صندوق واحدهای ممتاز ضرر بیشتری را متحمل میشوند.
صندوقهای سهامی
نوع دیگری از صندوقهای سرمایهگذاری، صندوقهای سرمایهگذاری سهامی هستند که اهمیت زیادی در آموزش بورس دارند. بخش عمدهای از دارایی این نوع صندوقها در بازار سهام سرمایهگذاری میشود. ریسک این نوع صندوقها از سایر انواع صندوقها بیشتر است؛ اما افرادی به سراغ سرمایهگذاری در این نوع صندوقها میروند که به حضور مستقیم در بازار سهام تمایلی ندارند.
صندوق های سهامی بهعلت نقدپذیرتر بودن جذابیت بیشتری را برای سرمایهگذاران و معاملهگران نسبت به خرید مستقیم سهام دارند. ریسک نقدینگی از مهمترین ریسکهایی است که سرمایهگذاران باید با توجه به احتمال بسته شدن نمادهای معاملاتی بهدلایل مختلف، تشکیل صف هنگام معامله و موارد دیگر که منجر به کاهش نقدپذیری سهام نسبت به صندوقهای قابل معامله میشود، به آن توجه بیشتری کنند.
میخواهید عمیقتر یاد بگیرید؟ آموزش تحلیل بنیادی بورس — از خواندن صورتهای مالی تا ارزشگذاری سهام و انتخاب سهم، در دورهٔ جامع تحلیل بنیادی.
سوالات متداول درباره صندوقهای سرمایهگذاری
تفاوت صندوق قابل معامله با صندوق صدور و ابطالی چیست؟
u003cpu003eواحدهای صندوق قابل معامله (ETF) مانند سهام روی تابلو خرید و فروش میشوند و نقدشوندگی لحظهای دارند. در صندوق صدور و ابطالی، خرید و فروش از طریق خود صندوق و بر مبنای خالص ارزش دارایی انجام میشود و معمولاً یکی دو روز کاری زمان میبرد. از نظر ترکیب دارایی تفاوتی ندارند؛ تفاوت در سازوکار معامله است.u003c/pu003e
آیا صندوق درآمد ثابت بدون ریسک است؟
u003cpu003eخیر. صندوق درآمد ثابت کمریسکترین دستهٔ صندوقهاست، چون بخش عمدهٔ دارایی آن اوراق با درآمد ثابت و سپردهٔ بانکی است، اما همچنان در معرض ریسک نرخ بهره و ریسک نکول ناشر اوراق قرار دارد. کمریسک با بیریسک یکی نیست.u003c/pu003e
برای شروع کدام نوع صندوق مناسبتر است؟
u003cpu003eانتخاب به افق زمانی و تحمل ریسک بستگی دارد: برای پول کوتاهمدت و نیاز به ثبات، صندوق درآمد ثابت؛ برای افق بلندمدت و پذیرش نوسان، صندوق سهامی؛ و برای حالت میانه، صندوق مختلط یا صندوق تضمین اصل سرمایه. پیش از انتخاب، بازدهی چندساله و اندازهٔ صندوق را بررسی کنید.u003c/pu003e
خواندنیهای مرتبط
این نوشته بخشی از راهنمای جامع آموزش بورس از صفر تا صد است؛ برای دیدن مسیر کامل یادگیری به آن سر بزنید.
