دو اتفاق بیش از هر چیز دیگری تازهواردهای بورس را غافلگیر میکند: سهمی که در صف فروش گیر کرده و فروخته نمیشود، و نمادی که یک روز صبح اصلاً باز نمیشود. هر دو قاعدهمندند و پیشبینیشان تا حد زیادی ممکن است — اگر بدانید وضعیتهای مختلف یک نماد چه معنایی دارند.
در این نوشته سراغ سه چیز میرویم: صف خرید و فروش چگونه شکل میگیرد، هر وضعیت نماد چه میگوید، و چرا نمادها متوقف میشوند.
صف فروش و خرید
در ادامه مقاله جامع آموزش بورس صفر تا صد به موضوع صف خرید و فروش میپردازیم. یکی دغدغههای اصلی فعالان بازار سرمایه در ایران، نگرانی آنها بابت ایجاد صف فروش در سهام مدنظرشان است. بهعلت محدودیت دامنهی نوسان بازار سهام، در شرایطی که به هر دلیلی حجم عرضهی سهام افزایش شدیدی پیدا کند بهعلت این محدودیت صف فروش تشکیل میشود.
معمولاً این فرایند تا چند روز ممکن است به طول بینجامد و حتی در شرایطی مانند سقوط بورس که در مرداد 1399 شاهد آن بودیم، ممکن است تا چندین هفته شاهد این پدیده باشیم.
از طرف دیگر صف خرید نیز برای اجرای استراتژیهای معاملاتی میتواند مشکل ایجاد کند و ریسک امکانپذیر نبودن خرید سهام و از دست دادن یک بازدهی احتمالی بر رفتار سرمایهگذاران اثر منفی داشته باشد؛ بنابراین در زمان انتخاب سهام و تصمیم برای سرمایهگذاری باید به حجم و شرایط معاملات سهام توجه فراونی کرد که ریسک ورود و خروج چه میزان است؟
وضعیتهای مختلف یک نماد
ممکن است برای شما هم اتفاق افتاده باشد هنگامی که قصد خرید یا فروش نمادی را دارید؛ اما امکان معامله وجود ندارد، با اینکه هنوز زمان معاملات به پایان نرسیده است! در بورس و فرابورس نمادها وضعیتهای متفاوتی دارند.
برای اطلاع از تغییر وضعیتها شما میتوانید به قسمت پیام ناظر در سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران مراجعه کنید. ناظر اطلاعات کافی از علل ممنوع و ممنوع – متوقف شدن سهام را در این قسمت اعلام میکند. وضعیت نمادهای بورسی به هفت دسته تقسیم میشود:
مجاز
امکان معاملهی سهام بهصورت عادی برای همه وجود دارد.
ممنوع
در این وضعیت شما امکان معاملهی سهام را ندارید علاوه بر آن ارسال سفارش نیز میسر نیست. وضعیت ممنوع یک وضعیت موقت است که تا پایان ساعت معامله به وضعیت مجاز تغییر خواهد کرد. اگر به هر دلیل، وضعیت ممنوعه ادامهدار شود احتمالاً به حالت ممنوع – متوقف تغییر خواهد کرد.
مجاز – محفوظ
یک مرحله پیش از مرحلهی مجاز است و به معنای بازگشایی نماد بورسی است. در این وضعیت معاملهگران میتوانند ثبت سفارش کنند؛ ولی معامله صورت نمیگیرد. سفارشها به قصد تعیین قیمت سهام انجام میگیرد.
ممنوع – متوقف
وضعیت دیگری که در بازار به دفعات میتوانیم مشاهده کنیم وضعیت ممنوع – متوقف است. در این وضعیت به مانند وضعیت ممنوع، معاملات سهام متوقف و امکان ارسال سفارش نیز وجود ندارد. وضعیت ممنوع – متوقف بر خلاف وضعیت ممنوع یک وضعیت موقتی نیست و حتی ممکن است نماد برای یک یا چند سال متوقف بماند.
مجاز – متوقف
مرحلهی پیش از وضعیت مجاز – محفوظ است. در این وضعیت نیز امکان ثبت سفارش وجود ندارد.
ممنوع – محفوظ
پیش از تغییر وضعیت نماد به وضعیت مجاز، سهام در حالت ممنوع – محفوظ قرار میگیرد، وضعیت بین چند ثانیه یا چند دقیقه بیشتر بهطول نمیانجامد. توجه داشته باشید در این وضعیت نیز امکان ثبت سفارش وجود ندارد.
مجاز – مسدود
در این وضعیت نیز بنا بر دلایل رخ داده، بهصورت موقت امکان ثبت سفارش وجود ندارد.
دلایل توقف نمادهای معاملاتی
در ادامه مقاله جامع آموزش بورس صفر تا صد به دلایل توقف نمادهای معاملاتی میپردازیم.
از عوامل دیگری که ممکن است بر نقدینگی سهام اثر منفی بگذارد، ریسک توقف یا تعلیق نماد است. گاهی ممکن است که نماد برای چندین ماه تعلیق شود و امکان معامله نداشته باشد. اگر فعال بازار اختیار معامله [1] باشید، این ریسک شما را خیلی بیشتر میتواند تحت تأثیر قرار دهد.
از جمله دلایلی که منجر به توقف (ممنوعیت معاملهی سهام حداکثر به مدت پنج روز کاری) یا تعلیق نماد (توقف نماد بیش از پنج روز کاری) میشود به شرح زیر است:
1- قبل از برگزاری مجمع عمومی سالیانه:یک روز کاری پیش از برگزاری مجمع عمومی، نماد مدنظر متوقف شده و حداکثر دو روز کاری بعد از افشای تصمیمات مجمع، نماد بازگشایی خواهد شد.
2- پیش از برگزاری مجمع عمومی فوقالعاده:مانند مجمع عمومی عادی در این شرایط نیز نماد یک روز کاری قبل از مجمع متوقف شده و حداکثر دو روز کاری بعد از افشای تصمیمات بازگشایی میشود.
3- افشای اطلاعات بااهمیت گروه الف یا ب:- اگر افشای اطلاعات از نوع الف باشد، پس از افشا بهصورت خودکار نماد متوقف و در روز کاری بعد امکان معامله پیدا خواهد کرد.
- اگر افشا از نوع ب باشد: اگر افشای اطلاعات بااهمیت تا 90 دقیقه قبل از پایان جلسهی معاملاتی ارسال شود، نماد بهصورت خودکار برای 60 دقیقه متوقف میشود و سپس بازگشایی میشود.اگر افشای اطلاعات بااهمیت در 90 دقیقهی پایانی جلسهی معاملاتی ارسال شود، نماد بهطور خودکار متوقف شده و در جلسهی معاملاتی بعد، بازگشایی میشود. در صورتی که اطلاعات بااهمیت در ساعات خارج از بازار منتشر شود، نماد در 90 دقیقهی ابتدایی جلسهی معاملاتی بعد بازگشایی خواهد شد.
در صورتی که قیمت پایانی نماد معاملاتی در پنج روز متوالی با دامنهی نوسان عادی بیش از 20درصد افزایش یا کاهش یابد، در اولین زمان ممکن نماد به مدت 60 دقیقه در وضعیت سفارشگیری قرار گرفته و سپس معاملات از سر گرفته میشود.
اگر قیمت پایانی در پانزده روز کاری متوالی بیش از 50درصد افزایش یا کاهش یابد، در اولین فرصت نماد معاملاتی متوقف شده و ناشر باید کنفرانس اطلاعرسانی برگزار کرده و حداکثر دو روز کاری پس از برگزاری کنفرانس باید اطلاعات آن را افشا کند.
مدیریت ریسک توقف نماد
متأسفانه ابزار مناسبی برای پوشش این ریسک وجود ندارد؛ اما اگر تمایلی به پذیرش این ریسک ندارید یا قصد دارید بخشی از سبد سرمایهگذاری خود را از معرض این ریسک خارج کنید، میتوانید از صندوقهای سرمایهگذاری معاملهپذیر (ETF) [2] استفاده کنید.
این ابزار سرمایهگذاری عموماً از حجم معاملهی مناسبی برخوردار است و همچنین دامنهی نوسان بیشتری نیز دارند (در گذشته، دامنهی نوسان صندوقها نامحدود بود؛ ولی با تصمیم تنظیمگر، محدودیت دامنهی نوسان برای ETFها نیز برقرار شد)؛ بنابراین علاوه بر مزایای ذکرشده بر ETFها یکی دیگر از امتیاز آنها کمبودن ریسک نقدینگی است.
میخواهید عمیقتر یاد بگیرید؟ آموزش تحلیل بنیادی بورس — از خواندن صورتهای مالی تا ارزشگذاری سهام و انتخاب سهم، در دورهٔ جامع تحلیل بنیادی.
سوالات متداول درباره صف معاملاتی و توقف نماد
صف خرید و صف فروش یعنی چه؟
u003cpu003eوقتی سفارشهای خرید در سقف دامنهٔ نوسان جمع میشوند و فروشندهای در آن قیمت وجود ندارد، صف خرید شکل میگیرد؛ حالت معکوس آن صف فروش است. صف نشانهٔ عدم تعادل شدید عرضه و تقاضا در محدودهٔ مجاز قیمت است، نه لزوماً نشانهٔ ارزندگی یا بیارزشی سهم.u003c/pu003e
چرا نماد یک شرکت متوقف میشود؟
u003cpu003eتوقف نماد معمولاً بهدلیل برگزاری مجمع، افشای اطلاعات با اهمیت، تعدیل سود، افزایش سرمایه یا نوسان غیرعادی قیمت اتفاق میافتد. هدف این است که همهٔ سرمایهگذاران پیش از ادامهٔ معاملات به اطلاعات یکسان دسترسی داشته باشند.u003c/pu003e
در زمان توقف نماد چه باید کرد؟
u003cpu003eدر مدت توقف امکان خرید و فروش وجود ندارد؛ بنابراین ریسک اصلی، قفل شدن سرمایه و شکاف قیمتی هنگام بازگشایی است. این ریسک با کنترل اندازهٔ پوزیشن، پیگیری اطلاعیههای کدال و پرهیز از تمرکز سنگین روی نمادهای در آستانهٔ توقف مدیریت میشود.u003c/pu003e
خواندنیهای مرتبط
- دامنه نوسان، حجم مبنا و قیمت پایانی در بورس
- مجامع بورسی: انواع مجمع عمومی و اثر آن بر سهام
- ریسک و بازده در بورس
این نوشته بخشی از راهنمای جامع آموزش بورس از صفر تا صد است؛ برای دیدن مسیر کامل یادگیری به آن سر بزنید.
