هیچ گزارهٔ دیگری در سرمایهگذاری به اندازهٔ این یکی پایهای نیست: بازده بیشتر بیریسک بیشتر به دست نمیآید. هر تصمیمی که در بازار میگیرید — از انتخاب صندوق درآمد ثابت تا خرید سهم پرنوسان — در واقع انتخابی روی همین بدهبستان است.
در این نوشته اول رابطهٔ ریسک و بازده را میبینیم، بعد انواع ریسکی که سرمایهگذار با آن روبهروست، و در پایان راههای مدیریت آن.
در این بخش از مقاله آموزش بورس مفهوم ریسک و بازده را بررسی میکنیم. اصل بنیادی در مالیه مدرن، نیاز سرمایهگذار به انگیزه مالی برای ریسک کردن است. به عبارت دیگر، بازده انتظاری از سرمایه گذاریهای دارای ریسک (R) باید بیشتر از بازده سرمایهگذاری بدون ریسک (Rf) باشد(R – Rf باید مثبت باشد).
هر سرمایهگذاری مستلزم پذیرش ریسک و بده-بستان میان ریسک و بازده است. هرچه ریسک بالاتر باشد، بازدهی مورد انتظار نیز افزایش خواهد یافت. قبل از ورود به دنیای سرمایهگذاری آموختن رابطه بین ریسک و بازده و استراتژیهای مدیریت ریسک ضروری میباشد. در این قسمت از مقاله آموزش بورس به بررسی این مفاهیم میپردازیم و ابزارهای مختلف مدیریت ریسک را معرفی میکنیم.
بده-بستان میان ریسک و بازده
افراد به انگیزهها پاسخ میدهند، این یکی از اولین اصول اساسی اقتصاد است. انگیزه کسب سود باعث میشود تا سرمایهگذاران وارد بازار شوند اما همیشه در کنار بازده مفهوم دیگری به عنوان ریسک نیز مطرح میشود که در این بخش از آموزش بورس به توضیح آن میپردازیم.
در مفاهیم سرمایهگذاری، ریسک دربارهی سناریوهایی منفی و بالقوهای است که میتواند بخشی از سرمایه و یا کل آن را از بین ببرد. نوسانات سرمایهگذاری، شاخصی ساده و در عین حال نیرومند برای بررسی ریسک مالی تلقی میشود، زیرا تغییرات ارزش سرمایهگذاری را به صورت استاندارد شده اندازهگیری میکند.
وجود نوسانات در طول زمان؛ به این معناست که وقتی سهامی کمنوسان است، احتمالا در آینده نیز کم نوسان باقی خواهد ماند. ریسک داراییها را میتوان با اندازهگیری نوسانات بازده آنها اندازهگیری کرد.
بده-بستان میان ریسک و بازده یک اصل سرمایهگذاری است که نشان میدهد چگونه بازده بالقوه یک سرمایهگذاری همزمان با ریسک آن افزایش می یابد. به عبارت دیگر، سرمایهگذاریهایی که سطح ریسک بالاتری دارند، امکان کسب بازده بیشتر را فراهم میکنند، در حالی که سرمایهگذاریهایی با سطح ریسک پایینتر، بازده کمتری دارند. این اصل بیان میکند که سرمایه گذاران عدم اطمینان کم را با بازده بالقوه پایین و عدم اطمینان یا ریسک بالا را با بازده بالقوه بالا مرتبط میدانند.
سرمایهگذاران برای استفاده از رابطهی میان ریسک و بازده باید آماده پذیرش احتمال زیان بیشتر نیز باشند. به عبارت دیگر، سرمایهگذارانی که به دنبال سود بالاتر هستند باید مایل به پذیرش ریسک بیشتری باشند.
با این حال، پذیرش ریسک بیشتر، بازدهی بالاتر را تضمین نمیکند و ممکن است منجر به زیان شود. در نتیجه، افراد باید قبل از اتخاذ هر گونه تصمیم سرمایهگذاری، میزان تحمل ریسک و اهداف سرمایهگذاری خود را ارزیابی کنند.
انواع ریسکهای سرمایهگذاری
در ادامه مقاله جامع آموزش بورس به توضیح انواع ریسکهای سرمایهگذاری میپردازیم.
1- ریسک سیستماتیک:
این ریسک به عنوان ریسک بازار نیز شناخته میشود، ریسکی است که کل بازار یا بخش خاصی از بازار را تحت تأثیر قرار میدهد. این نوع ریسک خارج از کنترل سرمایهگذاران است. ریسکهای سیستماتیک ناشی از عواملی مانند شرایط اقتصادی، رویدادهای سیاسی، بلایای طبیعی و سایر عوامل کلان اقتصادی است که بر کل بازار یا بخش قابل توجهی از آن تأثیر میگذارد.
به این ترتیب، ریسک سیستماتیک را نمیتوان از طریق متنوعسازی یا پوشش ریسک حذف کرد. نمونههای رایج ریسکهای سیستماتیک شامل تغییرات نرخ بهره، تورم و رکود است.
2- ریسک غیرسیستماتیک:
ریسک غیر سیستماتیک ریسکی است که مختص یک شرکت یا دارایی است و سرمایهگذار میتواند با سرمایهگذاری در مجموعهای از داراییها (متنوعسازی) آنرا کاهش دهد. این ریسکی است که توسط عوامل موثر بر یک شرکت یا دارایی خاص ایجاد میشود.
نمونههایی از ریسکهای غیرسیستماتیک شامل تغییرات مدیریتی، مسائل عملیاتی، اختلالات زنجیره تامین و تغییرات قانونی یا نظارتی است که ممکن است بر یک شرکت یا صنعت خاص تأثیر بگذارد. با تنوع بخشیدن به سرمایهگذاری در شرکتها و صنایع مختلف، سرمایهگذاران میتوانند ریسک غیرسیستماتیک را کاهش دهند.
همچنین تاثیر عملکرد هر شرکت یا دارایی را بر عملکرد کلی سبد خود به حداقل برسانند.
در ادامه چند ریسک را مطرح خواهیم کرد که در هنگام سرمایهگذاری ممکن است با آنها روبهرو شوید.
- ریسک بازار: ریسکی که بر کل بازار تأثیر میگذارد.
- ریسک اعتباری: ریسک نکول صادرکنندگان اوراق بدهی یا بدهکاران.
- ریسک تورمی: ریسک کاهش ارزش واقعی سرمایهگذاری بهعلت افزایش تورم.
- ریسک نرخ بهره: ریسک تغییر ارزش یک سرمایهگذاری بهدلیل نوسانات نرخ بهره.
- ریسک نرخ ارز: ریسک تغییرات نرخ ارز که بر ارزش سرمایهگذاری تأثیر میگذارد.
- ریسک نقدینگی: ریسکی که یک سرمایهگذاری را نمیتوان بهسرعت به فروش رساند تا از زیان جلوگیری شود. (مانند تأثیری که صف فروش و خرید بر نقدناپذیری سهام در بازار سرمایهی ایران میگذارد.)
- ریسک سیاسی: خطری که رویدادهای سیاسی، مانند تغییر در سیاستهای دولت، بر ارزش سرمایهگذاری تأثیر بگذارد.
مدیریت ریسک
در حالی که ریسک یک جنبهی ذاتی سرمایهگذاری است، سرمایهگذاران میتوانند از استراتژیهای مختلفی برای مدیریت آن استفاده کنند:
- متنوعسازی: تخصیص سرمایه در طیف وسیعی از داراییها برای بهحداقلرساندن ریسک یک سرمایهگذاری منفرد که بر بازده کلی تأثیر منفی میگذارد. متنوعسازی، سرمایهگذاران را قادر میسازد تا ریسک خود را بین طبقات مختلف دارایی توزیع کنند و تأثیر رسیک هر سرمایهگذاری منفرد را بر پرتفوی خود کاهش دهند.
- تخصیص دارایی: تقسیم سرمایهگذاریها بین طبقات دارایی متمایز، مانند سهام، اوراق قرضه و وجه نقد، برای کنترل ریسک. با تخصیص داراییها بر اساس میزان تحمل ریسک سرمایهگذار و اهداف سرمایهگذاری، سرمایهگذاران میتوانند یک سبد متوازن ایجاد کنند که تأثیر یک سرمایهگذاری واحد بر بازده کل را به حداقل برساند.
- حد ضرر: تعیین قیمت یا شرایطی که سرمایهگذار در صورت رسیدن به آن وضعیت، از آن سرمایهگذاری خارج میشود. این استراتژی میتواند به سرمایهگذاران کمک کند تا زیان خود را محدود کرده و ریسک را مدیریت کنند.
- پوشش ریسک: استفاده از ابزارهای مالی مانند اختیار معامله و قراردادهای آتی برای کاهش ریسک سرمایهگذاری. بهعنوان مثال، یک سرمایهگذار میتواند برای محافظت در برابر کاهش ارزش سهام، یک اختیار فروش خریداری کند.
محاسبهی ریسک و بازده
برای محاسبهی ریسک و بازده میتوان از چندین روش استفاده کرد:
- نسبت آلفا: بازده مازاد سرمایهگذاری نسبت به بازده معیار را اندازهگیری میکند. در واقع آلفا مقدار بازده مازاد یک سرمایهگذاری را نسبت به یک شاخص مشخص (مانند بازدهی بازار) نشان میدهد.
- نسبت بتا: نشاندهندهی همبستگی بین سهام و معیاری که نمایانگر عملکرد کل بازار است میباشد. در بازار سرمایهی ایران عموماً از شاخص کل یا شاخص هموزن استفاده میکنند.
میخواهید عمیقتر یاد بگیرید؟ آموزش تحلیل بنیادی بورس — از خواندن صورتهای مالی تا ارزشگذاری سهام و انتخاب سهم، در دورهٔ جامع تحلیل بنیادی.
سوالات متداول درباره ریسک و بازده
تفاوت ریسک سیستماتیک و غیرسیستماتیک چیست؟
u003cpu003eریسک سیستماتیک از عواملی مانند تورم، نرخ ارز، نرخ بهره و سیاستهای کلان میآید و کل بازار را همزمان تحت تأثیر قرار میدهد؛ با تنوعبخشی از بین نمیرود. ریسک غیرسیستماتیک مخصوص یک شرکت یا صنعت است — مانند توقف خط تولید یا تغییر مدیریت — و با تشکیل سبد متنوع تا حد زیادی کاهش مییابد.u003c/pu003e
آیا تنوعبخشی ریسک را به صفر میرساند؟
u003cpu003eخیر. تنوعبخشی فقط بخش غیرسیستماتیک ریسک را کم میکند. بخش سیستماتیک باقی میماند و همان چیزی است که در مدلهایی مانند قیمتگذاری دارایی سرمایهای با بتا اندازهگیری میشود و بازار بابت پذیرش آن بازده اضافی میدهد.u003c/pu003e
ریسک یک سهم را چگونه اندازه میگیرند؟
u003cpu003eرایجترین معیار، انحراف معیار بازدهی است که پراکندگی بازده حول میانگین را نشان میدهد. در کنار آن، بتا برای سنجش ریسک سیستماتیک و معیارهایی مانند حداکثر افت سرمایه برای سنجش بدترین زیان تاریخی به کار میرود.u003c/pu003e
خواندنیهای مرتبط
- ارزشسنجی سهام و مدل قیمتگذاری داراییهای سرمایهای
- صندوقهای سرمایهگذاری: درآمد ثابت، مختلط و سهامی
- دامنه نوسان، حجم مبنا و قیمت پایانی در بورس
این نوشته بخشی از راهنمای جامع آموزش بورس از صفر تا صد است؛ برای دیدن مسیر کامل یادگیری به آن سر بزنید.
