قیمت یک سهم آن عددی است که روی تابلو میبینید؛ ارزش آن چیز دیگری است. تمام تحلیل بنیادی روی همین فاصله بنا شده: اگر ارزش را بتوان تخمین زد، میشود گفت قیمت گران است یا ارزان. ارزشسنجی مجموعهٔ روشهایی است که این تخمین را ممکن میکند.
در این نوشته ابتدا تعریف و رویکردهای ارزشسنجی را میبینیم، و بعد به مدل قیمتگذاری داراییهای سرمایهای (CAPM) میرسیم — مدلی که پرکاربردترین و در همان حال یکی از پرنقدترین ابزارهای این حوزه است.
ارزشسنجی فرایند سنجش ارزش یک دارایی یا کسبوکار است. این فرایند مهم توسط سرمایهگذاران، تحلیلگران و مدیران برای تصمیمگیری آگاهانه درباره خرید، فروش یا سرمایهگذاری استفاده میشود.
دلایل اهمیت ارزشسنجی شامل موارد زیر است:
1- در فرایند تصمیمگیری به تخمین ارزش منصفانه یک دارایی کمک میکند.
2- میتواند داراییهای کمارزشگذاری یا بیشارزشگذاری شده را شناسایی و در نتیجه سرمایهگذاریهای سودآور را ممکن یا از زیانهای احتمالی جلوگیری کند.
3- ارزشسنجی، سلامت مالی یک کسبوکار را ارزیابی کرده و نقشی حیاتی در تصمیمات استراتژیک مانند ادغام و تملیک دارد.
تعریف ارزشسنجی
فرایند تخمین ارزش بازار منصفانه یک دارایی یا کسبوکار بر اساس عوامل مختلفی مانند صورتهای مالی، شرایط اقتصادی و روند بازار است. هدف ارزشسنجی برآورد ارزش دارایی یا کسبوکار بر حسب پتانسیل آن برای ایجاد جریانهای نقدی یا سود آتی است.
سهام، اوراق قرضه، املاک و کسبوکارهای مختلف، داراییهایی هستند که معمولا ارزشسنجی میشوند. ارزشسنجی برای سرمایهگذاران برای تصمیمگیری آگاهانه در مورد ارزش این داراییها و اینکه آیا ارزش سرمایهگذاری دارند، اهمیت دارد.
رویکردهای مختلف ارزشسنجی
در ادامه مقاله آموزش بورس رایگان به بررسی چند رویکرد مختلف ارزشسنجی که هر کدام از آنها مزایا و معایب خاص خود را دارند میپردازیم. برخی از رایجترین روشها عبارتند از:
روش جریان نقدی تنزیلشده
این رویکرد شامل تخمین جریانهای نقدی آتی است که انتظار میرود یک دارایی یا کسبوکار تولید کند و سپس آن درآمدها به ارزش حال تنزیل شود. این روش معمولاً برای ارزشسنجی شرکتها و املاک استفاده میشود.
ارزشسنجی نسبی
ارزشسنجی نسبی شامل مقایسه نسبتهای حاصل از صورتهای مالی دارایی یا کسبوکارهای مختلف با مشابههای خود در بازار است. ارزشسنجی نسبی اغلب با استفاده از نسبتهایی مانند نسبت قیمت به درآمد (P/E) یا نسبت قیمت به ارزش دفتری (P/B) انجام میشود.
ارزشسنجی بر مبنای دارایی
ارزشسنجی بر مبنای دارایی شامل برآورد ارزش شرکت بر اساس داراییهای مشهود و نامشهود آن است. این روش معمولاً برای ارزشسنجی املاک و شرکتها مورد استفاده قرار میگیرد.
مدل قیمتگذاری دارایی سرمایهای
در این بخش به یکی از اولین مدلهای ارزشسنجی مالی که ایدهی استفاده از رابطه بین ریسک سیستماتیک و بازده انتظاری یک دارایی را در خود جای داده است میپردازیم و در انتها نقدهای وارد شده بر این مدل را بررسی میکنیم.
مدل قیمت گذاری داراییهای سرمایهای چیست؟
مدل قیمتگذاری داراییهای سرمایهای (CAPM) رابطه بین ریسک سیستماتیک یا خطرات کلی سرمایهگذاری و بازده مورد انتظار برای داراییها، به ویژه سهام را توصیف می کند.
مدل مالی CAPM یک رابطه خطی بین بازده مورد انتظار سرمایهگذاری و ریسک ایجاد میکند. این مدل بر اساس رابطه بین بتای دارایی، نرخ بهره بدون ریسک (معمولاً نرخ اوراق قرضه دولتی)، و پریمیوم ریسک سهام (صرف ریسک سهام)، یا بازده انتظاری در بازار منهای نرخ بدون ریسک است.
CAPM به عنوان راهی برای اندازهگیری ریسک سیستماتیک توسعه پیدا کرده است. مدل قیمتگذاری داراییهای سرمایهای طور گستردهای در دنیای مالی برای قیمتگذاری اوراق بهادار ریسکی و ایجاد بازده مورد انتظار برای داراییها، با توجه به ریسک آن داراییها و هزینه سرمایه استفاده میشود.
آشنایی با مدل قیمت گذاری داراییهای سرمایهای (CAPM)
سرمایهگذاران انتظار دارند که علاوه بر ریسک سرمایهگذاری، ارزش زمانی پول نیز جبران شود. نرخ سود بدون ریسک در فرمول CAPM به منظور محاسبهی ارزش زمانی پول در مدل قرار گرفته است. سایر اجزای فرمول CAPM به ریسکهای سرمایهگذاری توجه دارند.
هدف از ارزشسنجی بر مبنای CAPM این است که، آیا یک دارایی باتوجه به ریسکهای موجود و همچنین ارزش زمانی پول و با احتساب بازده انتظاری، منصفانه ارزشسنجی شده است یا خیر. به عبارت دیگر، با دانستن تمام اجزای CAPM، میتوان به مطابقت قیمت فعلی دارایی با بازده احتمالی آن پی برد.
برای مثال، تصور کنید یک سرمایهگذار امروز به سهامی به ارزش 100 دلار در هر سهم فکر میکند که سالانه 3 درصد سود سهام پرداخت میکند. اگر فرض کنیم بتای این سهم برابر 1.3 باشد، به این معنی که نسبت به سبد کل بازار (مثلا شاخص S&P 500) نوسان بیشتری دارد. همچنین فرض کنید که نرخ سود بدون ریسک 3 درصد است و این سرمایهگذار انتظار دارد ارزش بازار 8 درصد در سال افزایش یابد. بازده مورد انتظار سهام بر اساس مدل CAPM برابر با 9.5٪ است:
3% + 1.3*(8%-3%)=9.5%
بازده مورد انتظار فرمول CAPM برای تنزیل سود سهام مورد انتظار و افزایش سرمایه سهام در طول دوره نگهداری مورد انتظار استفاده میشود. اگر ارزش تنزیل شده جریانهای نقدی آتی برابر با 100 دلار باشد، فرمول CAPM نشان میدهد که نگهداری سهام نسبت به ریسک آن ارزش منصفانهای دارد.
نقدهای مدل CAPM
چندین فرض در فرمول CAPM نشان داده شده است که در واقعیت صادق نیستند. نظریه مالی مدرن بر دو فرض استوار است:
1- بازارهای اوراق بهادار بسیار رقابتی و کارا هستند.
2- فعالان بازارها سرمایهگذارانی منطقی و ریسکگریز هستند که به دنبال به حداکثر رساندن رضایت از بازده سرمایه گذاریهای خود هستند.
CAPM فرض میکند که نرخ بدون ریسک در طول دوره تنزیل، ثابت میماند.
در مثال قبلی فرض کنید که نرخ بهره اوراق قرضه خزانه در طول دوره نگهداری 10 ساله به 5% یا 6% افزایش یابد. افزایش نرخ بدون ریسک هزینه سرمایه مورد استفاده در سرمایهگذاری را افزایش میدهد و میتواند ارزش سهام را بیشارزشگذاریشده کند.
این مدل بر برآوردهایی استوار است که باید با قیمتهای بازاری مقایسه شود، بازاری که قیمتها در آن اغلب به روشهای غیرمنطقی تعیین شده و ناکاراست. در نتیجه، استفاده از این رویکرد به تنهایی برای ارزشسنجی و تشکیل سبد شاید منطقی نباشد.
به علاوه، در کنار مشکلات مربوط به این که چه بازار یا شاخصی را باید در نظر گرفت که بهترین سبد بازار را نمایندگی کند، این مدل به این واقعیت که هر سرمایهگذار دارای ماهیتی منحصر به فرد و اهداف و آستانه ریسک متفاوتی است، بیتوجه است.
با همهی این تفاسیر، ایدهی سبد بازار کمک میکند که مدیریت منفعل تعریف شود و مهمتر از آن، اجازه میدهد رویکردی جدید در تشکیل پورتفولیو ایجاد شود.
با توجه به نقصهای این مدل، پژوهشگران به توسعهی مدلهای پیشرفتهتری روی آوردند تا این مشکلات را پوشش دهند، در دورهی جامع تحلیل بنیادی به صورت کامل به انواع روشهای ارزشسنجی سهام پرداخته شده است و دانشپذیران پس از اتمام دوره توانایی لازم برای مدلسازی و ارزشسنجی داراییها را بدست خواهند آورد.
میخواهید عمیقتر یاد بگیرید؟ آموزش تحلیل بنیادی بورس — از خواندن صورتهای مالی تا ارزشگذاری سهام و انتخاب سهم، در دورهٔ جامع تحلیل بنیادی.
سوالات متداول درباره ارزشسنجی سهام
تفاوت قیمت و ارزش یک سهم چیست؟
u003cpu003eقیمت عددی است که بازار همین حالا برای سهم میپردازد؛ ارزش، برآورد شما از آن چیزی است که سهم واقعاً میارزد. کل تحلیل بنیادی روی همین فاصله بنا شده است: اگر ارزش برآوردی بالاتر از قیمت باشد سهم ارزان و اگر پایینتر باشد گران در نظر گرفته میشود.u003c/pu003e
بتا در مدل CAPM چه چیزی را نشان میدهد؟
u003cpu003eبتا حساسیت بازدهی یک سهم نسبت به بازدهی کل بازار را میسنجد. بتای یک یعنی سهم تقریباً همگام با بازار حرکت میکند، بتای بزرگتر از یک یعنی نوسان بیشتر از بازار و بتای کوچکتر از یک یعنی نوسان کمتر. مدل قیمتگذاری دارایی سرمایهای از بتا استفاده میکند تا بازده مورد انتظار متناسب با ریسک سیستماتیک را برآورد کند.u003c/pu003e
کدام روش ارزشسنجی برای بورس ایران مناسبتر است؟
u003cpu003eهیچ روشی بهتنهایی کافی نیست. ارزشسنجی نسبی بهدلیل سادگی و در دسترس بودن داده بیشتر استفاده میشود، اما در محیط تورمی روش جریان نقدی تنزیلشده به نرخ تنزیل بسیار حساس است و روش مبتنی بر دارایی برای شرکتهای داراییمحور نتیجهٔ بهتری میدهد. بهترین کار، مقایسهٔ خروجی دو یا سه روش با یکدیگر است.u003c/pu003e
خواندنیهای مرتبط
- ریسک و بازده در بورس
- مجامع بورسی: انواع مجمع عمومی و اثر آن بر سهام
- دامنه نوسان، حجم مبنا و قیمت پایانی در بورس
این نوشته بخشی از راهنمای جامع آموزش بورس از صفر تا صد است؛ برای دیدن مسیر کامل یادگیری به آن سر بزنید.
