دامنه نوسان، حجم مبنا و قیمت پایانی در بورس

تابلوی معاملات بورس برای کسی که چهار مفهوم زیر را نداند، مجموعه‌ای از اعداد بی‌ربط است: دامنه نوسان که مرز حرکت روزانهٔ قیمت را می‌گذارد، حجم مبنا که تعیین می‌کند آن حرکت چقدر «به حساب می‌آید»، و دو قیمت متفاوت — قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله — که خیلی‌ها آن‌ها را یکی می‌گیرند و بر پایهٔ عدد اشتباه تصمیم می‌گیرند.

در این نوشته هر چهار مفهوم را با هم مرور می‌کنیم، چون در عمل هم با هم کار می‌کنند.

دامنه نوسان بورس

دامنه‌ی نوسان سهام در بازار بورس و فرابورس

برابر 5- تا 5+ است ولی برای نمادهای پذیرفته‌شده در بازار اول بورس و فرابورس از 7- تا 7+ درصد نسبت به قیمت پایانی روز قبل معاملاتی است.

دامنه‌ی نوسان سهام در بازار پایه

بازار پایه‌ی زرد: مثبت یا منفی 3درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته

بازار پایه‌ی نارنجی: مثبت یا منفی 2درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته

بازار پایه‌ی قرمز: مثبت یا منفی 1درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته

شرایط نامحدود شدن دامنه‌ی نوسان

در موارد زیر دامنه‌ی نوسان نامحدود است:

1- بعد از بازگشایی سهم پس از مجمع عمومی عادی سالیانه به‌منظور تصویب صورت‌های مالی یا تقسیم سود؛
2- بعد از بازگشایی سهم پس از مجمع عمومی فوق‌العاده یا جلسۀ هیئت‌مدیره در خصوص تغییر سرمایه؛
3- برای اوراق بهاداری که بازارگردان دارند، دامنه‌ی نوسان روزانه‌ی قيمت طبق مقررات بازارگردانی است.

درباره‌ی اعمال محدودیت دامنه و مفید یا مضر بودنش بحث و اختلاف نظر بسیار است؛ اما محدودیت‌های معاملاتی فقط زمان رسیدن به قیمت تعادلی را افزایش داده و کارایی بازار سهام را کاهش می‌دهد.

حجم مبنا

حجم مبنا یکی از اصطلاحات مهم و پرکاربردی است که در زمینه آموزش بورس استفاده می‌شود. در اصل حجم مبنا تعداد سهامی است که در طول یک روز باید معامله شود تا میانگین وزنی معاملات با قیمت پایانی آن برابر باشد.
با توجه به این تعریف می‌توان گفت که هرچه سهام معامله شده در طی آن روز کمتر از حجم مبنا باشد، قیمت پایانی نیز کمتر می‌شود. با این تفاسیر حجم مبنا یکی از قوانینی است که تنظیم‌گر با در نظر گرفتن نقش یک عامل کنترلی در برابر نوسانات متعدد قیمت سهام وضع کرده است. با تعیین حجم مبنا، سرمایه‌گذاران نسبت به بازار اعتماد بیشتری کسب کرده و نسبت به دستکاری‌های قیمتی تا حدی مصون خواهند ماند.
حالا عکس این حالت را تصور کنید. به نظر شما چه اتفاقی می‌افتد؟ معامله کردن چند عدد از سهام یک شرکت می‌تواند قیمت سهام را به میزان قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهد. در نهایت منجر به ایجاد قیمت‌های غیرواقعی شود. در حال حاضر بر اساس مصوبه سازمان بورس و اوراق بهادار کشور، از اواخر سال 1398 تا به امروز حجم مبنا شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس، درصدی از تعداد سهام همان شرکت خواهد بود.
علاوه بر این حداقل ارزش مبنا برای شرکت‌های بورسی، معادل با پنجاه میلیارد ریال می‌باشد. این در حالی است که حداکثر میزان ارزش مبنا برای شرکت‌های با سرمایه بیست هزار میلیارد ریال یا بالاتر مبلغ صد و بیست میلیارد ریال است.

در این بین شرکت‌هایی که سرمایه آن‌ها از بیست هزار میلیارد ریال کمتر است، با ارزش مبنا صد میلیارد ریال مشخص می‌شوند. با این حال شرکت‌های فرابورسی نیز از این قاعده مستثنی نیستند و تا پیش از اسفند سال 98 حجم مبنا برای این دسته از شرکت‌ها 1 در نظر گرفته می‌شد.
با این وجود پس از تصویب مصوبه، میزان حجم مبنا در تمام بازارهای اول، دوم و پایه فرابورس اعمال شد. تنها یک تفاوت مهم در این زمینه وجود دارد، حداقل میزان ارزش مبنا در تابلوهای نارنجی، قرمز و زرد به میزان ده، پنج و بیست میلیارد ریال است.

قیمت پایانی

در ادامه مقاله جامع آموزش بورس کاربردی و رایگان، به معرفی قیمت پایانی و نحوه محاسبه آن می‌پردازیم.
در بازار بورس روزانه تمام سهم‌ها در یک بازه مشخص و مجاز قیمتی نوسان می‌کنند. این بازه به طور متوسط بین %۵- تا %۵+ می‌باشد. با این حال اگر بخواهیم قیمت نهایی آن سهم را در طی همان روز بررسی کنیم باید به قیمت پایانی سهم توجه کنیم. قیمت پایانی، میانگین وزنی تمام قیمت‌هایی است که سهم مورد نظر در آن روز در آن‌ها معامله شده است.
با شکل‌گیری یک کندل روزانه قیمت‌هایی مانند آخرین و اولین قیمت، پایین‌ترین و بالاترین قیمت مشخص می‌شوند. اما با بررسی قیمت پایانی می‌توان بازه مجاز قیمت و مبدا تغییرات قیمتی را برای روز بعد پیدا کرد.
تصور کنید قیمت پایانی یک سهم 6000 تومان است. در این شرایط با دامنه نوسان بین مثبت یا منفی پنج درصد، در روز معاملاتی بعد می‌توان آن سهم را بین محدوده 5800 تا 6200 تومان معامله کرد. با این وجود معامله در تمام قیمت‌های بازه مشخص شده به هیچ عنوان حتمی نخواهد بود. زیرا در صورت ایجاد صف خرید، سهم مذکور فقط در سقف قیمتی معامله می‌شود. علاوه بر این امکان انجام معامله بین قیمت‌های سقف و کف نیز وجود خواهد داشت.

نحوه محاسبه قیمت پایانی

برای محاسبه قیمت پایانی سهم از محاسبه میانگین موزون قیمت معاملات استفاده می‌شود. در این روش حجم هر معامله را در قیمت معامله آن روز ضرب کرده و در نهایت عدد به دست آمده را بر تعداد حجم کل معاملات آن روز تقسیم می‌کنند.
با این وجود باید به این نکته توجه نمود که عدد به دست آمده در محاسبه، فقط در شرایطی صحیح خواهد بود که حجم مبنا در سهم مورد نظر پر شده باشد. به‌عبارتی‌دیگر باید حجم معاملات مساوی یا بزرگتر از حجم مبنا باشد تا قیمت پایانی محاسبه شده لحاظ شود.
در صورتی که حجم معاملات کمتر از حجم مبنا باشد، ابتدا میانگین موزون قیمت معاملات که نحوه محاسبه آن بالاتر ارائه شد را محاسبه کرده و قیمت پایانی روز قبل را از آن کم می‌کنیم، سپس عدد بدست آمده را در حجم کل معاملات آن روز ضرب و بر حجم مبنایی که پر نشده است تقسیم می‌کنیم، در نهایت برای محاسبه قیمت پایانی آن روز معاملاتی باید عدد بدست آمده را با قیمت پایانی روز قبل جمع بزنیم.

قیمت آخرین معامله

در تابلو بورس ارقام و اعداد فراوانی وجود دارد که هر یک از آن‌ها حامل اطلاعات مهمی هستند. با مشاهده کردن تابلو بورس یکی از اعدادی که توجه شما را جلب می‌کند آخرین قیمت معاملاتی در یک سهم است.
بر این اساس نه‌تنها در بازار بورس ایران بلکه در بازارهای مالی بین‌المللی از آخرین قیمت معامله‌شده به‌عنوان یک معیار مهم در تحلیل و بررسی سهام استفاده می‌کنند. قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله الزاما با یکدیگر برابر نخواهند بود. بنابراین قیمت آخرین معامله می‌تواند کمتر، برابر یا بیشتر از قیمت پایانی سهم شود.
در یک تعریف ساده و کلی می‌توان گفت که قیمت آخرین معامله عددی است که آن سهم برای آخرین بار و در آن قیمت معامله شده است. با توجه به وجود نوسان در آخرین قیمت سهام، به طور معمول از قیمت پایانی در بررسی سهم استفاده می‌شود.
یکی از مهم‌ترین نکاتی که در زمینه آموزش بورس باید به آن توجه کرد این است که چنانچه قیمت آخرین معامله از قیمت پایانی با افزایش زیادی همراه باشد و معامله‌گر در قیمت آخرین معامله یا نزدیک به آن اقدام به خرید کند، کسب سود در روز بعد سخت خواهد بود. در این شرایط سهامدار باید توجه کند که در روز آتی قیمت سهم در قیمت پایانی روز قبل آغاز می‌شود.
بنابراین حتی در صورت وجود صف خرید نیز، قیمت صف با قیمت سربه‌سر برابر خواهد شد و عملا سود قابل‌توجهی برای سرمایه‌گذار به همراه نخواهد داشت. آخرین قیمت با توجه به سفارش‌های خرید و فروش به طور مرتب تغییر می‌کند. بنابراین به عوامل دیگری وابسته نیست.
بر این اساس آخرین قیمت از شروع ساعت معاملات تا پایان ساعت معاملات بازار، از یک رنج منفی به یک رنج مثبت یا بالعکس می‌تواند تغییر کند. در این شرایط سهم پس از ثبت آخرین قیمت کندل قیمت خود را ثبت می‌کند.

می‌خواهید عمیق‌تر یاد بگیرید؟ آموزش تحلیل بنیادی بورس — از خواندن صورت‌های مالی تا ارزش‌گذاری سهام و انتخاب سهم، در دورهٔ جامع تحلیل بنیادی.

سوالات متداول درباره دامنه نوسان و قیمت پایانی

خواندنی‌های مرتبط

• صف خرید و فروش و توقف نماد در بورس
• ریسک و بازده در بورس
• ارکان بازار سرمایه ایران و وظایف هر نهاد

این نوشته بخشی از راهنمای جامع آموزش بورس از صفر تا صد است؛ برای دیدن مسیر کامل یادگیری به آن سر بزنید.