انفجار نقدینگی
گفتگوی دکتر علی سعدوندی با اکوایران
دکتر سعدوندی، استاد اقتصاد کلان و مدیریت ریسک در پاسخ به چیستی اوراق و سازوکار فروش آن پاسخ داد: در رابطه با اوراق ما یک سنت 50 سالهای در کشور داشتیم که تعداد خیلی معدودی از اقتصاددانان بنا دارند این سنت 50 ساله را بشکنند. این سنت به این شکل بوده که کسری بودجه [1] دولت بسیار سنگین بوده است، به این دلیل که ما عطش به سمت توسعه داشتیم و میخواستیم از طریق سرمایهگذاری دولتی هرچه سریعتر به سرمنزل توسعه برسیم. این نکته اول بوده است. نکته دوم این بوده که تصور این بوده ما منابع کافی در اختیار داریم، چراکه فروش نفت و ثروت داشتیم و از طریق صادرات حاصل از فروش ثروت سعی میکردیم که کسری بودجه ریالی دولت را بپوشانیم. کل ساختاری که توضیح دادم یک ساختار باطل است. همانطور که اگر شما یک بوتهای را بکارید یک روزه به درخت تنومندی در عرض دو یا سه روز با آب و کود بیشتر تبدیل نمیشود، به همان صورت هم، عجلهی در توسعه میتواند عواقب سنگینی داشته باشد.
نکتهی دیگر این است که تبدیل بودجه ارزی به بودجه ریالی کار اشتباهی بوده است که نتیجهی آن بیماری هلندی [2] به وجود آمده است، یعنی به واردات کالای خارجی سوبسید داده شده و نکتهی بعد اینکه این کار باعث تورم میشده و یک مقدار از این بودجه تبدیل به پایه پولی و یک مقدار از پایه پولی تبدیل به نقدینگی میشده و ارتباط داشتند با هم و در نهایت تبدیل به تورم میشده است.
اگر ما راهی که سایر کشورهای دنیا رفتند را میرفتیم مانند وضعیتی که اقتصاد آمریکا یا ژاپن دارند، این کشورها هم کسری بودجه سنگین دارند، اما کسری بودجه را از محل دیگری تامین میکنند. کسری بودجه را از محل پایه پولی بهطور مستقیم یا غیرمستقیم تامین نمیکنند، بلکه از جامعه تامین میکنند و از جامعه استقراض میکنند و کسری بودجه را شفاف میکنند. همین باعث میشود که نظارت بر دولت از طرف عموم افزایش پیدا کند و شفافیت بودجه هم افزایش پیدا کند. اگر واقعا میخواستیم ساماندهی بودجه داشته باشیم، تاکید میکنم، کل کسری بودجه را از محل فروش اوراق تامین میکردیم.
روند سیاستگذاری اقتصادی در سال 1399
اما با توجه به آن چیزی که در سال 1399 اتفاق افتاد، باید روایت شما را تصحیح کنم. در ابتدای سال 1399 اکثر سیاستگذاران اقتصادی کشور و اغلب کارشناسان اقتصادی بر این باور بودند که به دلیل بحران کرونا ما مجوز داریم که اقدام به پولپاشی در اقتصاد کنیم و متاسفانه این قضیه صورت گرفت. همانطور که شما فرمودید، حتی نامهای نوشته شد که البته بخشی از این نامه به اوراق هم اشاره شده بود، اما در این نامه توصیه شده بود سپرده قانونی [3] کاهش پیدا کند و به نحوی توصیه شده بود پایه پولی افزایش پیدا کند. در واقع به این صورت بود که گفته بودند از محل صندوق توسعه ملی برداشت بشود. خب این برداشت که امکانپذیر نیست، منظور این بود که از پایه پولی استفاده شود برای جلوگیری از بحران کرونا، همین باعث شد که رشد پایه پولی و رشد نقدینگی ما از کریدور بلندمدت خود خارج شد و میتواند به فاجعه منجر بشود. من تاکید میکنم بر این قضیه و تقاضا دارم از کارشناسان اقتصادی و سیاستگذاران محترم دولتی که روند نقدینگی را در سال 1399 مورد توجه قرار بدهند.
بیشتر بخوانید: نسبت P/E
