پرش به محتوای اصلی
آکادمی
The EconClinic Journal
بورس و بازار سرمایهاقتصاد ایران

کسری گاز ایران ۴۳۰ میلیون مترمکعب شد؛ ۵ صنعت بورسی در خطر

کسری گاز ایران در آستانه زمستان ۱۴۰۵ به یکی از مهم‌ترین ریسک‌های اقتصاد و بازار سرمایه تبدیل شده است. برآوردهای فعلی نشان می‌دهد شکاف عرضه و تقاضای گاز در روزهای اوج مصرف می‌تواند به حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد؛ در حالی که این کسری در سال‌های گذشته حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شد. آسیب به تأسیسات فرآورش گاز در جریان جنگ نیز وضعیت را دشوارتر کرده و بخشی از ظرفیتی که از مدار خارج شده هنوز به شبکه بازنگشته است.

این بار مسئله فقط احتمال محدودیت در ماه‌های آینده نیست. گاز واحدهای سیمانی از اواخر اکتبر با محدودیت سنگین روبه‌رو شده و برخی واحدهای پتروشیمی نیز نشانه‌های توقف ناشی از کمبود خوراک را تجربه کرده‌اند. در بازاری که تعداد زیادی از شرکت‌های بزرگ بورس ایران مستقیماً به گاز به عنوان سوخت یا ماده اولیه وابسته‌اند، کسری گاز ایران می‌تواند از مسیر کاهش تولید، افزایش هزینه، افت صادرات و در نهایت کاهش سود شرکت‌ها به بازار سهام منتقل شود.

خلاصه در ۴ نکته

  • اوج کسری گاز ایران در زمستان امسال حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد شده؛ حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب بیشتر از کسری معمول سال‌های گذشته.
  • فولاد، پتروشیمی، اوره، سیمان و نیروگاه‌ها از مهم‌ترین گروه‌هایی هستند که می‌توانند از محدودیت گاز آسیب ببینند.
  • مشکل فقط توقف تولید نیست؛ کاهش صادرات صنایع بزرگ می‌تواند عرضه ارز را نیز محدود کند و از این مسیر روی دلار و تورم اثر بگذارد.
  • شدت اثر بر بورس به مدت محدودیت، موجودی مواد اولیه، امکان استفاده از سوخت جایگزین و سرعت بازگشت ظرفیت آسیب‌دیده گاز بستگی خواهد داشت.

چرا کسری گاز ایران به ۴۳۰ میلیون مترمکعب رسیده است؟

اقتصاد ایران سال‌ها پیش از جنگ نیز با ناترازی فصلی گاز روبه‌رو بود. در زمستان، مصرف خانگی و تجاری به شدت بالا می‌رود و دولت برای جلوگیری از قطعی خانوارها معمولاً سهم گاز صنایع را کاهش می‌دهد. اما امسال یک عامل جدید به این ناترازی ساختاری اضافه شده است: بخشی از ظرفیت فرآورش و انتقال گاز در جریان حملات نظامی آسیب دیده و هنوز به طور کامل به مدار بازنگشته است.

شرکت ملی گاز اعلام کرده بود حملات اولیه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش را از دسترس خارج کرد. حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت بازیابی شده، اما حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب همچنان خارج از مدار گزارش شده است؛ رقمی که تقریباً معادل افزایش کسری امسال نسبت به سال‌های قبل است.

آژانس بین‌المللی انرژی نیز در تازه‌ترین بررسی بازار گاز برآورد کرده تولید گاز ایران در سال ۲۰۲۶ حدود ۶ درصد یا بیش از ۱۵ میلیارد مترمکعب کاهش یابد. طبق گزارش IEA، میدان پارس جنوبی بیش از ۷۰ درصد تولید گاز ایران را تأمین می‌کند و آسیب به تأسیسات فرآورش عسلویه مستقیماً بر توان عرضه داخلی اثر گذاشته است. گزارش امنیت گاز ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد کاهش تولید ایران در ماه‌های پس از جنگ کاملاً در داده‌های منطقه‌ای قابل مشاهده است.

مشکل دیگر به ساختار مصرف برمی‌گردد. طبق داده‌های IEA، گاز بیش از ۷۰ درصد سبد انرژی ایران را تشکیل می‌دهد و در شرایط عادی بخش خانگی و تجاری، صنعت و نیروگاه‌ها هرکدام سهم بزرگی از مصرف را به خود اختصاص می‌دهند. بنابراین هنگامی که هوا سرد می‌شود، دولت گزینه ساده‌ای برای جایگزینی صدها میلیون مترمکعب گاز از دست‌رفته ندارد.

سرمای هوا چگونه بحران را تشدید می‌کند؟

حساسیت مصرف گاز ایران به دما بسیار بالاست. مقام‌های شرکت ملی گاز اعلام کرده‌اند با افت ناگهانی دما، مصرف روزانه فقط ظرف چند روز حدود ۷۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته و هر یک درجه کاهش دما می‌تواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به مصرف اوج اضافه کند. به همین دلیل کسری ۴۳۰ میلیون مترمکعبی لزوماً هر روز زمستان وجود ندارد؛ این رقم به اوج شکاف عرضه و تقاضا در روزهای سرد اشاره دارد.

مصرف خانگی نیز با شروع سرما می‌تواند بخش بزرگی از گاز شبکه را جذب کند. گزارش‌های تازه مصرف خانوارها را در مقطعی حدود ۴۸۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام کرده‌اند، در حالی که اوج مصرف زمستان قبل برای خانوارها، کسب‌وکارهای کوچک و بخش‌های مشابه به حدود ۷۳۷ میلیون مترمکعب رسیده بود. اگر الگوی مشابهی امسال تکرار شود، فشار برای کاهش گاز صنایع بسیار بیشتر خواهد شد.

این همان نقطه‌ای است که کسری گاز ایران از یک مسئله خانوار به یک مسئله بورسی تبدیل می‌شود. در عمل اولویت شبکه معمولاً حفظ گرمایش خانگی است و بنابراین در روزهای بحرانی، صنایع بزرگ یکی از نخستین گزینه‌ها برای مدیریت مصرف هستند.

۱. فولاد؛ صنعتی که گاز فقط سوخت آن نیست

فولاد یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های بورس در برابر محدودیت گاز است. دلیل اصلی به ساختار صنعت فولاد ایران برمی‌گردد؛ بخش بزرگی از تولید کشور بر پایه آهن اسفنجی و روش احیای مستقیم بنا شده و در این فرآیند گاز طبیعی فقط برای گرم کردن تجهیزات استفاده نمی‌شود، بلکه بخشی از فرآیند شیمیایی تولید نیز هست.

در واحدهای احیای مستقیم، گاز طبیعی به ترکیباتی تبدیل می‌شود که اکسیژن را از سنگ آهن جدا می‌کنند و آهن اسفنجی به وجود می‌آید. به همین دلیل کاهش گاز یک کارخانه فولادی الزاماً مشابه کم کردن سوخت یک دیگ بخار نیست؛ اگر فشار و جریان گاز از محدوده فنی مشخص پایین‌تر بیاید، ممکن است کل واحد احیا ناچار به توقف شود.

یک تحلیل تازه درباره فولاد ایران با استفاده از مصرف مرجع حدود ۲۶۵ مترمکعب گاز برای هر تن آهن اسفنجی محاسبه کرده است که کاهش روزانه ۵ میلیون مترمکعب گاز می‌تواند در مقیاس صنعت، حدود ۱۹ هزار تن تولید روزانه آهن اسفنجی را در معرض ریسک قرار دهد. کاهش ۱۰ میلیون مترمکعبی این رقم را به حدود ۳۸ هزار تن می‌رساند؛ البته این اعداد سناریوی محاسباتی هستند، نه پیش‌بینی رسمی تولید.

برای سهامداران فولادی، مسئله فقط حجم تولید نیست. توقف واحد احیا می‌تواند شرکت را مجبور کند از موجودی آهن اسفنجی استفاده کند یا مواد اولیه را از بازار خریداری کند؛ در نتیجه هم مقدار فروش کاهش می‌یابد و هم هزینه تولید بالا می‌رود. اگر محدودیت برای چند هفته ادامه پیدا کند، این اثر می‌تواند در گزارش تولید ماهانه و سپس صورت سود و زیان شرکت‌ها دیده شود.

۲. پتروشیمی‌ها؛ هم خوراک، هم سوخت و هم ارز صادراتی

پتروشیمی‌ها گروه دوم در معرض ریسک‌اند. بخشی از صنعت پتروشیمی ایران گاز را مستقیماً به عنوان خوراک مصرف می‌کند و بخشی دیگر برای تولید بخار، برق و گرمای فرآیندی به گاز وابسته است. بنابراین محدودیت شبکه می‌تواند همزمان خوراک و انرژی واحدها را تحت فشار قرار دهد.

برآوردهای مبتنی بر داده‌های رسمی نشان می‌دهد صنعت پتروشیمی ایران بیش از ۶۸ میلیون مترمکعب گاز در روز مصرف می‌کند و بیش از ۴۰ درصد این مقدار مستقیماً نقش خوراک دارد. قبل از جنگ نیز کمبود خوراک یکی از عوامل مهم استفاده نشدن از تمام ظرفیت اسمی صنعت پتروشیمی بود و بیش از یک‌سوم ظرفیت نصب‌شده در بعضی برآوردها بلااستفاده باقی می‌ماند.

نشانه‌های محدودیت زمستانی نیز از هم‌اکنون دیده شده است. در روزهای اخیر گزارش شده یک واحد تولید متانول پتروشیمی زاگرس در عسلویه پس از دستور شرکت ملی گاز تا اطلاع ثانوی متوقف شده است. این اتفاق اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد فشار گازی دیگر فقط یک سناریوی مربوط به دی یا بهمن نیست و می‌تواند پیش از شروع زمستان رسمی بر تولید اثر بگذارد.

پتروشیمی‌ها از زاویه دیگری نیز برای اقتصاد مهم‌اند: صادرات. کاهش تولید متانول، پلیمر یا سایر محصولات فقط سود سهامداران را پایین نمی‌آورد؛ بخشی از درآمد ارزی کشور نیز از دست می‌رود. کلینیک اقتصاد در گزارش قیمت دلار تا پایان سال؛ پشت پرده دلار ۲۷۰ هزار تومانی و ۳ سناریوی پیش رو نیز توضیح داده بود که کاهش درآمد صادراتی صنایع می‌تواند از سمت عرضه ارز به بازار دلار فشار وارد کند. بنابراین بحران گاز برای پتروشیمی‌ها همزمان یک ریسک سودآوری و یک ریسک ارزی است.

۳. اوره و کود؛ گاز اینجا مستقیماً ماده اولیه است

شرکت‌های تولیدکننده اوره و آمونیاک وضعیت خاص‌تری دارند. در این صنعت گاز طبیعی نه فقط منبع انرژی، بلکه خوراک اصلی برای تولید هیدروژن است و بدون دسترسی پایدار به آن، تولید کودهای نیتروژنی عملاً قابل ادامه نیست. به همین دلیل شرکت‌های بورسی فعال در اوره می‌توانند حساسیت مستقیمی به محدودیت خوراک گاز داشته باشند.

گزارش جهانی هیدروژن ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی توضیح می‌دهد که آمونیاک و متانول روی هم حدود نیمی از تقاضای جهانی هیدروژن را تشکیل می‌دهند و گاز طبیعی یکی از مهم‌ترین خوراک‌های تولید این محصولات است. بحران انرژی امسال نیز عرضه کود و مواد شیمیایی خاورمیانه را کاهش داده و قیمت جهانی اوره در مقطعی نسبت به ابتدای سال تقریباً دو برابر شده است.

برای شرکت‌های ایرانی، این شرایط یک اثر دوگانه دارد. از یک طرف کاهش عرضه جهانی می‌تواند قیمت صادراتی اوره را بالا ببرد و به نفع تولیدکننده باشد؛ از طرف دیگر اگر خود تولیدکننده ایرانی به دلیل کمبود گاز نتواند محصول کافی تولید کند، امکان بهره‌برداری از این قیمت بالا را از دست خواهد داد.

بنابراین سهامدار شرکت اوره‌ای نباید فقط نمودار قیمت جهانی کود را دنبال کند. مقدار گاز تخصیص‌یافته، روزهای توقف تولید، موجودی محصول و امکان صادرات در زمستان می‌توانند به همان اندازه بر سود شرکت اثرگذار باشند.

۴. سیمان؛ امکان جایگزینی هست، اما رایگان نیست

صنعت سیمان از نظر فنی نسبت به فولاد و اوره انعطاف بیشتری دارد، زیرا گاز در این صنعت عمدتاً برای ایجاد حرارت در کوره استفاده می‌شود و در برخی کارخانه‌ها می‌توان آن را با مازوت جایگزین کرد. اما این جایگزینی ساده و بدون هزینه نیست.

طبق گزارش‌های تازه، مصرف عادی گاز صنعت سیمان حدود ۲۸ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شود، در حالی که پیش از قطع گسترده، میزان تحویل گاز به کارخانه‌ها به حدود ۵ تا ۸ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته بود. از اواخر اکتبر نیز نمایندگان صنعت از قطع کامل گاز کارخانه‌های سیمان و حرکت به سمت سوخت جایگزین خبر داده‌اند.

استفاده از مازوت چند مشکل ایجاد می‌کند. نخست اینکه کارخانه باید به حجم کافی سوخت جایگزین دسترسی داشته باشد و انتقال آن نیز نیازمند شبکه حمل‌ونقل گسترده است. دوم اینکه هزینه سوخت و لجستیک ممکن است افزایش پیدا کند و سوم اینکه استفاده بیشتر از مازوت آلودگی شدیدتری نسبت به گاز ایجاد می‌کند و ممکن است خود با محدودیت زیست‌محیطی مواجه شود.

صنعت سیمان یک مزیت دیگر هم دارد: ذخیره کلینکر. حتی اگر کوره برای مدتی متوقف شود، کارخانه می‌تواند از کلینکر موجود برای تولید سیمان استفاده کند؛ بنابراین اثر قطعی گاز ممکن است با چند هفته تأخیر در تولید نهایی دیده شود. اما اگر محدودیت طولانی شود، موجودی کلینکر نیز کاهش می‌یابد و آن زمان تولید و عرضه سیمان مستقیماً تحت فشار قرار خواهد گرفت.

برای بورس، این تفاوت مهم است. محدودیت گاز دو هفته‌ای ممکن است روی دو شرکت با موجودی کلینکر متفاوت اثر کاملاً متفاوتی بگذارد؛ بنابراین تحلیل صنعت بدون نگاه به موجودی و محل کارخانه می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

۵. نیروگاه‌ها؛ بحران گاز می‌تواند به بحران برق تبدیل شود

پنجمین گروه در معرض ریسک، صنعت برق است. بخش بزرگی از نیروگاه‌های ایران با گاز طبیعی کار می‌کنند و هنگامی که شبکه نتواند گاز کافی تحویل دهد، نیروگاه‌ها باید مصرف را کاهش دهند یا از سوخت مایع مانند گازوئیل و مازوت استفاده کنند. اگر سوخت جایگزین کافی نباشد، نتیجه می‌تواند کاهش تولید برق باشد.

آژانس بین‌المللی انرژی پیش از جنگ برآورد کرده بود نیروگاه‌ها یکی از سه مصرف‌کننده بزرگ گاز ایران هستند و در کنار صنعت و بخش خانگی سهمی حدود ۳۰ درصدی از تقاضای گاز دارند. گزارش‌های اخیر نیز هشدار داده‌اند کمبود گاز در زمستان می‌تواند دوباره خاموشی برق ایجاد کند.

اینجا اثر کسری گاز ایران از یک صنعت خاص فراتر می‌رود. فولادی که گاز کافی دریافت کرده اما برقش قطع شود باز هم نمی‌تواند با ظرفیت کامل تولید کند؛ همین مسئله برای سیمان، معدن، شیشه و تعداد زیادی از صنایع دیگر صادق است. بنابراین کمبود گاز نیروگاه‌ها می‌تواند «محدودیت انرژی دوم» را به صنعتی تحمیل کند که پیش‌تر از خود محدودیت گاز آسیب دیده است.

استفاده بیشتر نیروگاه‌ها از مازوت نیز بدون هزینه نیست. علاوه بر مسائل محیط‌زیستی و آلودگی هوا، انتقال و تأمین سوخت مایع هزینه بیشتری دارد و محدودیت موجودی مخازن می‌تواند در روزهای بسیار سرد مسئله‌ساز شود.

جدول؛ کدام گروه بورسی از کسری گاز ایران بیشتر آسیب می‌بیند؟

گروهنقش گازامکان جایگزینیریسک اصلی زمستان
فولادسوخت و بخش حیاتی احیای مستقیمبسیار محدودافت آهن اسفنجی و تولید فولاد
پتروشیمیخوراک + سوختمحدود و وابسته به محصولکاهش تولید و صادرات
اوره و آمونیاکخوراک اصلیبسیار محدودتوقف مستقیم تولید
سیمانسوخت کورهمازوت در برخی واحدهاافزایش هزینه و افت کلینکر
نیروگاهسوخت تولید برقگازوئیل و مازوتخاموشی و انتقال بحران به کل صنعت

این جدول نشان می‌دهد صرفاً میزان مصرف گاز معیار کافی برای سنجش ریسک نیست. صنعتی مانند سیمان ممکن است گاز زیادی مصرف کند اما تا حدی امکان جایگزینی داشته باشد، در حالی که یک واحد اوره یا احیای مستقیم فولاد بدون گاز عملاً بخشی از فرآیند اصلی تولید خود را از دست می‌دهد.

کسری گاز ایران چه اثری روی سود شرکت‌ها می‌گذارد؟

اولین اثر، کاهش مقدار تولید و فروش است. اگر یک شرکت یک ماه از سه ماه زمستان را با ظرفیت پایین فعالیت کند، حتی در صورت ثابت ماندن قیمت محصول، درآمد فصل می‌تواند به شکل محسوسی کاهش یابد. هرچه سهم هزینه‌های ثابت در شرکت بیشتر باشد، اثر افت تولید بر حاشیه سود نیز شدیدتر خواهد بود.

دومین اثر افزایش هزینه است. شرکت سیمانی ممکن است مازوت بخرد، کارخانه فولاد شاید مجبور شود آهن اسفنجی را از بازار تهیه کند و نیروگاه باید سوخت مایع مصرف کند. بنابراین حتی شرکتی که تولید خود را حفظ می‌کند ممکن است همان مقدار محصول را با هزینه بالاتری تولید کند.

سومین اثر از دست رفتن فرصت صادرات است. پتروشیمی، فولاد و اوره بخش مهمی از محصولات خود را صادر می‌کنند و در شرایطی که نرخ ارز بالاست، هر تن صادرات می‌تواند ریال بیشتری برای شرکت ایجاد کند. کاهش تولید دقیقاً در چنین دوره‌ای به معنای از دست رفتن بخشی از درآمد بالقوه ارزی خواهد بود.

آیا کمبود گاز می‌تواند دلار را هم بالا ببرد؟

ارتباط کسری گاز ایران با دلار غیرمستقیم اما مهم است. ایران برای تأمین ارز فقط به نفت وابسته نیست؛ فولاد، پتروشیمی، متانول و اوره نیز بخش مهمی از صادرات غیرنفتی را تشکیل می‌دهند. اگر محدودیت انرژی تولید و صادرات این صنایع را پایین بیاورد، عرضه ارز حاصل از صادرات نیز کاهش پیدا می‌کند.

این مسئله در شرایط فعلی اهمیت بیشتری دارد، زیرا اقتصاد ایران همزمان با محدودیت‌های صادرات نفت و فشار بر دسترسی به منابع ارزی روبه‌روست. کاهش درآمد پتروشیمی یا فولاد می‌تواند فشاری را که از قبل در سمت عرضه ارز وجود دارد تشدید کند.

در مقاله قیمت واقعی دلار چقدر است؟ کلینیک اقتصاد نیز محدودیت عرضه ارز در کنار رشد نقدینگی و تورم به عنوان یکی از دلایل بنیادی کاهش ارزش ریال مطرح شده است. در نتیجه بحران انرژی فقط مسئله صورت سود و زیان چند شرکت بورسی نیست؛ اگر طولانی شود می‌تواند به متغیرهای کلان اقتصاد نیز منتقل شود.

کسری گاز و تورم؛ دومین کانال اثر بر اقتصاد

کاهش عرضه کالا معمولاً فشار قیمتی ایجاد می‌کند. اگر تولید سیمان، فولاد، مواد شیمیایی یا کود کاهش یابد، کمبود محصول یا افزایش هزینه تولید می‌تواند در نهایت به قیمت فروش منتقل شود. این انتقال در بعضی کالاها سریع و در بعضی صنایع با تأخیر اتفاق می‌افتد، اما جهت کلی آن تورمی است.

در اقتصادی که تورم نقطه‌به‌نقطه از قبل در محدوده بسیار بالایی قرار دارد، شوک عرضه انرژی می‌تواند مهار تورم را دشوارتر کند. کلینیک اقتصاد در گزارش تورم ۹۰ درصدی؛ بورس، طلا یا مسکن؟ نشان داده بود که سرمایه‌گذار در چنین محیطی باید بازده اسمی دارایی را از بازده واقعی تفکیک کند. بحران انرژی می‌تواند همزمان سود برخی شرکت‌ها را کاهش دهد و سطح عمومی قیمت‌ها را بالاتر ببرد؛ ترکیبی که برای بازار سهام مطلوب نیست.

از سوی دیگر، استفاده گسترده‌تر از سوخت مایع نیز هزینه بیشتری به اقتصاد تحمیل می‌کند. مازوتی که در نیروگاه یا کارخانه سیمان مصرف می‌شود می‌تواند ارزش صادراتی داشته باشد و حمل آن نیز نیازمند هزینه لجستیکی است. بنابراین جایگزین کردن گاز با سوخت مایع به معنای حذف هزینه بحران نیست؛ فقط شکل هزینه را تغییر می‌دهد.

آیا واردات گاز روسیه می‌تواند مشکل را حل کند؟

ایران در ماه‌های اخیر مذاکراتی برای افزایش واردات گاز از روسیه انجام داده است و در سناریوی بلندمدت، واردات می‌تواند بخشی از کسری ساختاری را پوشش دهد. اما برای زمستان جاری مسئله زمان و زیرساخت اهمیت دارد و نمی‌توان یک قرارداد بزرگ را فوراً به صدها میلیون مترمکعب عرضه روزانه تبدیل کرد.

گزارش‌های بین‌المللی از گفت‌وگو درباره واردات بالقوه تا حدود ۵۵ میلیارد مترمکعب در سال خبر داده‌اند، اما مشخص نیست حجم قابل توجهی از این گاز پیش از اوج زمستان وارد شبکه ایران شود. به همین دلیل مدیریت مصرف و محدودیت صنایع همچنان از گزینه‌های اصلی سیاست‌گذار باقی مانده است.

حتی اگر واردات روسیه در سال‌های آینده افزایش پیدا کند، بحران ساختاری کاملاً حل نمی‌شود. رشد مصرف داخلی، اتلاف بالا، قیمت‌گذاری یارانه‌ای، کمبود ذخیره‌سازی و نیاز به سرمایه‌گذاری در تولید و شبکه همچنان باقی خواهند ماند.

۳ سناریو برای زمستان صنایع بورسی

سناریوی اول؛ زمستان ملایم و بازگشت بخشی از ظرفیت

اگر دمای زمستان بالاتر از میانگین باشد و تعمیرات تأسیسات آسیب‌دیده بخشی دیگر از ظرفیت تولید را به شبکه بازگرداند، کسری واقعی می‌تواند کمتر از سقف ۴۳۰ میلیون مترمکعب باشد. در این شرایط محدودیت صنایع احتمالاً دوره‌ای و منطقه‌ای خواهد بود و شرکت‌هایی که موجودی مواد اولیه و سوخت جایگزین مناسبی دارند می‌توانند اثر را مدیریت کنند.

برای بورس، این بهترین سناریو است. کاهش تولید رخ می‌دهد، اما آن‌قدر شدید نیست که سود سالانه بسیاری از شرکت‌ها را به طور بنیادی تغییر دهد.

سناریوی دوم؛ تکرار محدودیت‌های سنگین صنایع

اگر سرمای زمستان مشابه سال‌های سخت باشد، احتمالاً دولت برای حفظ گاز خانوارها سهم صنایع را بیشتر کاهش خواهد داد. در این شرایط فولاد، پتروشیمی، اوره و سیمان می‌توانند با چند هفته محدودیت یا توقف روبه‌رو شوند و نیروگاه‌ها نیز مصرف بیشتری از سوخت مایع داشته باشند.

این سناریو به معنای کاهش تولید زمستانی، افت صادرات و بالا رفتن هزینه برخی شرکت‌هاست. تأثیر نهایی بر سهم‌ها نیز به این بستگی دارد که بازار چه مقدار از این ریسک را از قبل در قیمت‌ها لحاظ کرده باشد.

سناریوی سوم؛ سرمای شدید و طولانی شدن تعمیرات

سناریوی پرریسک زمانی شکل می‌گیرد که مصرف خانگی به اوج برسد و بخشی از ظرفیت آسیب‌دیده نیز تا پایان زمستان برنگردد. آن زمان محدودیت انرژی می‌تواند هم گاز و هم برق صنایع را درگیر کند و مسئله از افت تولید چند شرکت به کاهش گسترده فعالیت صنعتی تبدیل شود.

در این شرایط اثر فقط در صورت‌های مالی بورس دیده نمی‌شود. صادرات کمتر، عرضه ارز پایین‌تر، فشار تورمی بیشتر و افزایش هزینه دولت برای مدیریت انرژی می‌تواند اثرات اقتصاد کلان ایجاد کند.

تحلیل کلینیک اقتصاد؛ مهم‌تر از ۴۳۰ میلیون مترمکعب، محل توزیع کسری است

عدد ۴۳۰ میلیون مترمکعب کسری گاز ایران بسیار بزرگ است، اما به تنهایی میزان زیان بورس را مشخص نمی‌کند. مهم‌تر این است که این کمبود در چه روزهایی رخ دهد و دولت آن را بین خانوارها، نیروگاه‌ها و صنایع چگونه توزیع کند. دو زمستان با کسری اسمی مشابه می‌توانند نتایج اقتصادی کاملاً متفاوتی ایجاد کنند.

برای سرمایه‌گذار، پنج داده باید در هفته‌های آینده مرتب بررسی شود: میزان گاز تحویلی به صنایع، تعداد روزهای توقف شرکت‌ها، موجودی مواد اولیه، استفاده از سوخت جایگزین و تولید ماهانه شرکت‌های بورسی. این متغیرها بسیار مهم‌تر از تیتر کلی «قطعی گاز صنایع» هستند.

در فولاد باید تولید آهن اسفنجی را دید، در پتروشیمی مقدار خوراک تحویلی اهمیت دارد، در اوره روزهای توقف تولید تعیین‌کننده است و در سیمان موجودی کلینکر و تأمین مازوت اهمیت بیشتری دارد. برای نیروگاه‌ها نیز میزان گاز و سوخت مایع تحویلی مشخص می‌کند بحران گاز تا چه حد به خاموشی برق تبدیل خواهد شد.

بنابراین کسری گاز ایران برای بورس یک ریسک یکسان نیست؛ یک شوک نامتقارن است که می‌تواند بر بعضی صنایع بسیار شدید و بر برخی دیگر قابل مدیریت باشد.

اگر مایلید با مباحث مربوط به بازار سهام و تحلیل بنیادی آشنا شوید، دوره‌های جامع تحلیل بنیادی سهام و ثروت‌آفرینی در بازارهای مالی را بگذرانید.

پرسش‌های متداول درباره کسری گاز ایران

کسری گاز ایران در زمستان ۱۴۰۵ چقدر است؟

برآورد دولت برای روزهای اوج مصرف حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز است. این عدد نسبت به کسری حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعبی سال‌های گذشته افزایش قابل توجهی نشان می‌دهد.

کدام صنایع بیشترین آسیب را از قطع گاز می‌بینند؟

فولادهای مبتنی بر احیای مستقیم، پتروشیمی‌ها، تولیدکنندگان اوره و آمونیاک، سیمان و نیروگاه‌ها از گروه‌های اصلی در معرض ریسک هستند. شدت اثر در هر شرکت به فرآیند تولید و امکان استفاده از سوخت یا ماده اولیه جایگزین بستگی دارد.

چرا قطع گاز برای فولاد خطرناک‌تر از سیمان است؟

در بسیاری از کارخانه‌های فولاد ایران گاز بخشی از فرآیند تولید آهن اسفنجی است و جایگزین فوری ندارد. سیمان در بعضی واحدها می‌تواند از مازوت استفاده کند، هرچند این جایگزینی هزینه و مشکلات محیط‌زیستی ایجاد می‌کند.

کسری گاز ایران می‌تواند روی قیمت دلار اثر بگذارد؟

به صورت غیرمستقیم بله. کاهش تولید و صادرات فولاد، پتروشیمی و اوره می‌تواند درآمد ارزی کشور را پایین بیاورد و عرضه ارز را محدود کند. شدت این اثر به مدت محدودیت‌ها و وضعیت صادرات بستگی دارد.

جمع‌بندی؛ زمستان ۱۴۰۵ آزمون سخت صنایع ایران

کسری گاز ایران در اوج زمستان می‌تواند به حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز برسد؛ رقمی که نه‌فقط از سال‌های گذشته بیشتر است، بلکه امسال با آسیب به ظرفیت فرآورش گاز نیز همراه شده است. حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت از دست‌رفته هنوز به طور کامل بازنگشته و در نتیجه حاشیه امن شبکه برای مواجهه با سرمای شدید کمتر شده است.

فولاد، پتروشیمی، اوره، سیمان و نیروگاه‌ها پنج گروهی هستند که بیشترین حساسیت را به محدودیت گاز دارند، اما شدت خسارت در آنها یکسان نخواهد بود. برخی صنایع تقریباً جایگزینی برای گاز ندارند، در حالی که بعضی می‌توانند با مصرف سوخت مایع یا استفاده از موجودی تولید را برای مدتی ادامه دهند.

برای بورس، مسئله اصلی در ماه‌های آینده این نیست که آیا محدودیت گاز رخ می‌دهد یا خیر؛ نشانه‌های آن از هم‌اکنون ظاهر شده است. سؤال مهم‌تر این است که محدودیت‌ها چند روز ادامه پیدا می‌کنند، چه حجمی از تولید را متوقف می‌کنند و کدام شرکت‌ها توان بیشتری برای عبور از زمستان دارند.

این مطلب فقط برای آگاهی است و توصیهٔ سرمایه‌گذاری نیست؛ پیش از هر تصمیم مالی، شرایط خودتان را بسنجید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هنوز مطمئن نیستید؟ جلسه اول همه دوره‌ها را رایگان ببینید.

مشاهده رایگان