بانک‌های مرکزی عمدتاً مسئول کنترل تورم برای رشد اقتصادی پایدار هستند و در عین حال به ثبات کلی سیستم مالی کمک می‌کنند. بانک‌های مرکزی در مواقعی که لازم بدانند، طبق «چهارچوب سیاست‌گذاری پولی» تعریف‌شده، در بازارهای مالی مداخله می‌کنند. معامله‌گران فارکس که به دنبال استفاده از حرکات ارزی ناشی از آن مداخله هستند، اجرای چنین سیاستی را به‌شدت نظارت و پیش‌بینی می‌کنند. در این مقاله نقش بانک‌های مرکزی بزرگ و چگونگی اثر سیاست‌گذاری آن‌ها بر بازار جهانی فارکس را بررسی می‌کنیم.
بانک مرکزی چیست؟
بانک‌های مرکزی نهادهای مستقلی هستند که در سراسر کشورهای جهان برای کمک به مدیریت صنعت بانکداری تجاری، تعیین نرخ‌های بهره و ارتقای ثبات مالی هر کشور به کار گرفته می‌شوند. بانک‌های مرکزی با استفاده از روش‌های زیر در بازارهای مالی مداخله می‌کنند:
عملیات بازار باز
عملیات بازار باز (OMO)[1] فرآیندی را توصیف می‌کند که طی آن دولت‌ها اوراق بهادار دولتی (اوراق قرضه) را در بازار آزاد با هدف افزایش یا کاهش مقدار پول در سیستم بانکی خریدوفروش می‌کنند.
پنجرهٔ تنزیل
پنجرهٔ تنزیل، که اغلب از نرخ آن به‌عنوان نرخ پنجره تنزیل[2] یاد می‌شود، کمیته‌ی سیاست‌گذاری پولی با هدف افزایش یا کاهش فعالیت اقتصادی تعیین می‌کند. این ممکن است ضدشهودی به نظر برسد؛ اما اقتصاد داغ (اقتصاد با فعالیت بیش از حد) منجر به تورم می‌شود و این همان چیزی است که بانک‌های مرکزی قصد دارند در سطحی متوسط حفظش کنند.
همچنین بانک‌های مرکزی به‌عنوان آخرین وام‌دهنده[3] عمل می‌کنند. اگر یک دولت نسبت بدهی متوسطی به تولید ناخالص داخلی[4] داشته باشد و نتواند از طریق مزایده‌ی اوراق قرضه پول جمع‌آوری کند، بانک مرکزی می‌تواند به دولت وام دهد تا کمبود نقدینگی موقت خود را برطرف کند. داشتن یک بانک مرکزی به‌عنوان آخرین وام‌دهنده، اعتماد سرمایه‌گذاران را افزایش می‌دهد. سرمایه‌گذاران وقتی که دولت‌ها به تعهدات بدهی خود عمل کنند، احساس اطمینان بیشتری می‌کنند و این امر به کاهش هزینه‌های استقراض دولت کمک می‌کند. به این ترتیب، بانک‌های مرکزی دو ابزار اصلی برای مداخله دارند: عملیات بازار باز و پنجرهٔ تنزیل.
بانک‌های مرکزی بزرگ
در ادامه بانک‌های مرکزی مهم و اثرگذار در بازار فارکس را بررسی می‌کنیم.
بانک فدرال رزرو (ایالات متحده‌ی آمریکا)
طبق نظرسنجی سه‌ساله‌ی بانک مرکزی در سال ۲۰۱۶، بانک مرکزی آمریکا یا «فدرال رزرو»[5] اداره‌ی پرمعامله‌ترین ارز در جهان را بر عهده دارد. اقدامات فدرال رزرو علاوه بر دلار آمریکا بر سایر ارزها نیز تأثیر دارد، به این دلیل اقدامات این بانک مرکزی با توجه زیاد دنبال می‌شود. فدرال رزرو با تغییر نرخ بهره، ثبات قیمت‌ها و حداکثر اشتغال پایدار و نرخ‌های بهره‌ی بلندمدت متوسط را هدف قرار می‌دهد.
بانک مرکزی اروپا (اتحادیه‌ی اروپا)
بانک مرکزی اروپا (ECB)[6] از این نظر که به‌عنوان بانک مرکزی برای همه‌ی کشورهای عضو اتحادیه‌ی اروپا عمل می‌کند، از سایر بانک‌های مرکزی متمایز است. حفظ ارزش یورو و ثبات قیمتی در اولویت بانک مرکزی اروپا قرار دارد. یورو دومین ارز پر گردش در جهان است، از این رو مورد توجه معامله‌گران فارکس قرار است.
بانک مرکزی انگلیس
بانک انگلستان[7] به‌عنوان بانک مرکزی پادشاهی متحده فعالیت می‌کند و دو هدف دارد: ثبات پولی و ثبات مالی. بریتانیا با استفاده از مدل قله‌های دوقلو (Twin Peaks) در تنظیم‌گری صنعت مالی عمل می‌کند که یکی از آن‌ها «مرجع قانون‌گذاری مالی» (FCA = Financial Conduct Authority ) و دیگری «مرجع نظارت محتاطانه» (PRA= Prudential Regulating Authority) است. بانک مرکزی انگلیس به‌طور محتاطانه تنظیم‌گری خدمات‌دهندگان مالی را با داشتن چنین چهارچوبی برای داشتن سرمایه‌ی کافی و کنترل ریسک کافی انجام می‌دهد.
بانک مرکزی ژاپن
بانک مرکزی ژاپن[8] ثبات قیمتی و عملیات پایدار سیستم‌های پرداخت و تسویه را در اولویت قرار داده است. بانک مرکزی ژاپن در تلاشی شدید برای احیای اقتصاد، از سال ۲۰۱۶ تا مارس ۲۰۲۴ نرخ بهره را زیر صفر (نرخ بهره‌ی منفی) نگه داشت و در مارس ۲۰۲۴ به این سیاست پایان داد. نرخ‌های بهره‌ی منفی به افراد اجازه می‌دهد تا برای استقراض پول، پول دریافت کنند؛ اما سرمایه‌گذاران از سپرده‌گذاری وجوه خودداری می‌کنند؛ زیرا مستلزم پرداخت هزینه است.
مسئولیت‌های بانک‌های مرکزی
بانک‌های مرکزی برای انجام وظایفی در راستای تأمین منافع جامعه تأسیس شده‌اند. در حالی که ممکن است مسئولیت‌هایشان در هر کشوری متفاوت باشد.
مسئولیت‌های اصلی بانک‌های مرکزی این‌هاست:
۱) دستیابی به ثبات قیمتی و حفظ آن
بانک‌های مرکزی وظیفه دارند از ارزش پول کشور خود محافظت کنند. این امر با حفظ سطح متوسط تورم در اقتصاد انجام می‌شود.
۲) ارتقای ثبات سیستم مالی
بانک‌های مرکزی، بانک‌های تجاری را ملزم به انجام یک سری آزمون تنش برای کاهش ریسک سیستمی در بخش مالی قرار می‌دهند.
۳) تقویت رشد متوازن و پایدار در اقتصاد
به‌طور کلی دو راه اصلی وجود دارد که یک کشور می‌تواند اقتصاد خود را از طریق آن‌ها تحریک کند. از طریق سیاست‌گذاری بودجه‌ای (مخارج دولت) یا سیاست‌گذاری پولی (مداخله‌ی بانک مرکزی). زمانی که بودجه‌ی دولت‌ها تمام می‌شود، بانک‌های مرکزی همچنان می‌توانند سیاست‌های پولی را در تلاش برای تحریک اقتصاد آغاز کنند.
۴) تنظیم‌گری مؤسسات مالی و نظارت بر آن‌ها
بانک‌های مرکزی وظیفه‌ی تنظیم‌گری و نظارت بر بانک‌های تجاری در راستای تامین منافع جامعه را بر عهده دارند.
۵) به حداقل رساندن بیکاری
جدای از ثبات قیمت و رشد پایدار، بانک‌های مرکزی ممکن است به رساندن بیکاری به میزان حداقلی علاقه داشته باشند. این یکی از اهداف بانک مرکزی آمریکا است.
بانک‌های مرکزی و نرخ بهره
نرخ بهره برای معامله‌گران فارکس، چه تازه‌کار و چه حرفه‌ای، اهمیتی انکارناپذیر دارد. بانک‌های مرکزی نرخ بهره را تعیین می‌کنند و تمام نرخ‌های بهره‌ی دیگری که افراد در وام‌های شخصی، وام مسکن، کارت‌های اعتباری و غیره با آن مواجه می‌شوند، از این نرخ پایه ناشی می‌شود. نرخ بهره‌ی بانک مرکزی نرخی است که از بانک‌های تجاری اخذ می‌شود که به‌دنبال استقراض یک‌شبه از بانک مرکزی هستند.
بانک‌های تجاری برای تطابق با شکل مدرن بانکداری به نام بانکداری ذخیره جزئی[9]، باید نزد بانک مرکزی وجوهی را ذخیره کنند. بانک‌ها سپرده‌ها را می‌پذیرند و وام می‌دهند به این معنا که باید اطمینان حاصل کنند پول نقد کافی برای برداشت‌های روزانه وجود دارد، در حالی که مابقی پول سپرده‌گذاران را به کسب‌وکارها و سرمایه‌گذاران دیگری که پول نیاز دارند قرض می‌دهند. بانک از طریق این فرآیند با در نظر گرفتن نرخ سود بالاتر برای وام‌ها و در عین حال پرداخت نرخ‌های پایین‌تر به سپرده‌گذاران، درآمد ایجاد می‌کند. بانک‌های مرکزی درصد مشخصی از کل وجوه سپرده‌گذاران را که بانک‌ها موظف به کنار گذاشتن آن به‌عنوان ذخیره‌ی قانونی هستند، تعیین می‌کنند و در صورتی که بانک نسبت به این میزان کسری داشته باشد، می‌تواند با نرخ یک‌شبه که بر اساس نرخ سالانه محاسبه می‌شود، از بانک مرکزی وام بگیرد.
معامله‌گران فارکس نرخ‌های بهره بانک مرکزی را زیر نظر دارند؛ زیرا این نرخ‌ها می‌توانند تأثیر چشمگیری بر بازار فارکس داشته باشد. مؤسسات و سرمایه‌گذاران تمایل دارند نرخ بهره را دنبال کنند و بنابراین، تغییرات در این نرخ‌ها می‌تواند منجر به هدایت سرمایه‌گذاران به سمت کشورهایی با نرخ بهره‌ی بالاتر شود. در بخش بعد، نحوهٔ اثرگذاری بانک‌های مرکزی بر بازار فارکس را میی‌پردازیم.
سازوکار نظام بانکی، بازار بین‌بانکی و خلق و محو پول را در دورهٔ سیاست‌گذاری پولی مدرن با جزئیات بیشتری آموخته‌اید یا می‌توانید بیاموزید.
بانک‌های مرکزی چگونه بر بازار فارکس اثر می‌گذارند؟
اغلب معامله‌گران فارکس به ارزیابی ادبیات استفاده‌شده توسط رئیس بانک مرکزی برای بدست آوردن سرنخ‌هایی درباره‌ی اینکه آیا بانک مرکزی احتمالاً نرخ‌های بهره را افزایش خواهد داد یا کاهش می‌پردازند. ادبیاتی که به افزایش یا کاهش نرخ‌ها تفسیر می‌شود، هاوکیش (شاهینی)[10] یا داویش (کبوتری)[11] نام دارد. این سرنخ‌های ظریف به‌عنوان «راهنمای روبه‌جلو» نامیده می‌شوند و پتانسیل حرکت‌دادن بازار فارکس را دارند.
معامله‌گرانی که معتقدند بانک مرکزی در شرف آغاز چرخه‌ی افزایش نرخ بهره است، معامله‌ی خرید آن ارز را انجام می‌دهند، در حالی که معامله‌گرانی که پیش‌بینی موضع کاهش نرخ بهره‌ی بانک مرکزی را دارند، به‌دنبال ورود در جهت نزولی ارز یا فروش استقراضی آن هستند.
تغییر در نرخ‌های بهره‌ی بانک مرکزی فرصت‌هایی را برای معامله‌گران فراهم می‌کند تا بر اساس اختلاف نرخ بهره بین ارزهای دو کشور از طریق مبادلات انتقالی (Carry Trade)[12] معامله کنند. معامله‌گران مبادلات انتقالی به‌دنبال دریافت سود یک‌شبه برای معامله‌ی یک ارز با بازده بالا در برابر یک ارز کم‌بازده هستند.
یکی از ابزارهای مستقیم بانک‌های مرکزی برای اثرگذاری بر نرخ ارز، خرید و فروش مستقیم ارز است؛ این موضوع را در مقالهٔ مداخلهٔ ارزی بانک‌های مرکزی جداگانه بررسی کرده‌ایم. برای تحلیل بنیادی بازار ارز به‌صورت منظم، دورهٔ فاندامنتال فارکس را ببینید.
منابع
- Open Market Operations (Investopedia)
- Discount WIndow (Wikipedia)
- Lender of Last Resort (Investopedia)
- GDP (Wikipedia)
- Federal Reserve (Wikipedia)
- ECB
- Bank of England (Wikipedia)
- Bank of Japan (Wikipedia)
- Fractional Reserve Banking (Investopedia)
- Hawkish (Investopedia)
- Dovish (Investopedia)
- Carry Trade (Investopedia)
اگر مایلید با مباحث مربوط به سیاست پولی و نرخ بهره آشنا شوید، دوره‌های جامع سیاست‌گذاری پولی و اقتصاد کلان را بگذرانید.
