ساخت سپر ضد تورمی با سپرده کالایی

گواهی های سپرده کالایی، ناجی سبد سرمایه گذاران

مقدمه

برای شروع، و درک بهتر گواهی های سپرده کالایی از یک سؤال ساده شروع میکنیم: اگر بخواهیم روی طلا، نقره، زعفران یا حتی مس سرمایه‌گذاری کنیم، آیا حتماً باید خود کالا را بخریم، در خانه یا انبار نگهداری کنیم و نگران هزینه و ریسک نگهداری آن باشیم؟

بازار گواهی سپرده کالایی در بورس کالای ایران، راهکار دیگری پیش روی ما قرار می‌دهد. در این بازار، به‌جای اینکه لزوماً خود کالا را تحویل بگیریم، می‌توانیم گواهی‌ای را معامله کنیم که نشان‌دهنده مالکیت مقدار مشخصی از یک کالای استاندارد در انبار مورد تأیید بورس است.

برای مثال، فرض کنید مقدار مشخصی شمش طلا در یک انبار مورد تأیید بورس نگهداری می‌شود. انبار پس از تأیید مشخصات و مقدار کالا، گواهی مربوط به آن را صادر می‌کند. این گواهی در بازار معامله می‌شود و با خرید آن، مالکیت مقدار مشخصی از طلای موجود در انبار به خریدار منتقل می‌شود؛ بدون اینکه خریدار در همان لحظه مجبور باشد طلا را تحویل بگیرد و شخصاً نگهداری کند.

البته این به معنی حذف کامل هزینه‌ها و ریسک‌ها نیست. هزینه‌های معاملاتی و انبارداری و همچنین شرایط تحویل فیزیکی، بسته به نوع گواهی و مقررات همان کالا، اهمیت دارند.

پس نکته اصلی این است که گواهی سپرده کالایی، سهم یک شرکت تولیدکننده نیست؛ بلکه ابزاری برای معامله مالکیت یک کالای مشخص است. به همین دلیل، عوامل اثرگذار بر قیمت آن هم با عوامل اثرگذار بر قیمت سهام متفاوت است. در اینجا قیمت خود کالا، نرخ ارز، عرضه و تقاضا، کیفیت کالا و در بعضی موارد اختلاف قیمت بازار با ارزش بنیادی آن اهمیت پیدا می‌کند.

این بازار از چه زمانی شکل گرفت؟

برای بررسی تاریخچه بازار گواهی سپرده کالایی در ایران، باید به سال ۱۳۹۳ برگردیم؛ زمانی که شورای عالی بورس این ابزار را به‌عنوان یکی از ابزارهای مالی بازار سرمایه به رسمیت شناخت.

اما شروع معاملات این ابزار در بورس کالای ایران به سال ۱۳۹۴ برمی‌گردد. در اسفند همان سال، معاملات گواهی سپرده سکه طلا آغاز شد و به‌تدریج کالاهای دیگری هم وارد این بازار شدند.

در سال ۱۳۹۵، گواهی سپرده زعفران به این بازار اضافه شد. بعد از آن، کالاهایی مثل پسته و زیره سبز هم وارد این سازوکار شدند و بازار گواهی سپرده از یک ابزار متمرکز بر طلا، به بازاری برای معامله محصولات کشاورزی نیز تبدیل شد.

در ادامه، سیمان هم به این بازار راه پیدا کرد و به‌تدریج محصولات صنعتی و معدنی نیز به فهرست دارایی‌های قابل معامله اضافه شدند.

بنابراین، مسیر توسعه این بازار را می‌توان در سه مرحله خلاصه کرد: ابتدا سکه طلا، سپس محصولات کشاورزی و در مرحله بعد، گسترش به کالاهای صنعتی و معدنی.

امروز چه کالاهایی در بازار گواهی سپرده معامله می‌شوند؟

یکی از نکات مهم درباره این بازار، تغییر ترکیب کالاهای آن در طول زمان است. در سال‌های ابتدایی، سکه طلا و محصولات کشاورزی نقش پررنگی داشتند؛ اما حالا دامنه دارایی‌های قابل معامله بسیار گسترده‌تر شده است.

در بخش فلزات گران‌بها، گواهی سپرده شمش طلا، شمش نقره و سکه طلا را داریم.

در بخش محصولات کشاورزی، زعفران و پسته از جمله کالاهایی هستند که در این بازار معامله می‌شوند.

در بخش صنعتی و معدنی نیز دامنه بازار گسترش پیدا کرده و محصولاتی مانند مس کاتد، شمش روی، شمش سرب، میلگرد، گندله

در نتیجه، بازار گواهی سپرده دیگر محدود به طلا و محصولات کشاورزی نیست؛ بلکه به‌تدریج به بستری برای معامله طیف گسترده‌تری از کالاهای واقعی اقتصاد تبدیل شده است.

چرا توسعه این بازار اهمیت دارد؟

اهمیت بازار گواهی سپرده کالایی فقط در ایجاد یک روش جدید برای خرید و فروش کالا خلاصه نمی‌شود.

از یک طرف، این ابزار می‌تواند دسترسی سرمایه‌گذاران به کالاها را آسان‌تر کند. برای مثال، سرمایه‌گذار به‌جای خرید مستقیم و نگهداری فیزیکی یک کالا، می‌تواند گواهی مربوط به آن را معامله کند؛ البته با توجه به حداقل حجم خرید، مشخصات هر نماد و هزینه‌های مربوط به آن.

از طرف دیگر، این بازار می‌تواند به شفاف‌تر شدن قیمت‌ها و ایجاد ارتباط مستقیم‌تر بین بازار سرمایه و موجودی واقعی کالاها کمک کند. وقتی کالا در انبار پذیرفته‌شده نگهداری می‌شود و گواهی آن در یک بازار رسمی معامله می‌شود، امکان شکل‌گیری قیمت در یک بستر شفاف‌تر فراهم می‌شود.

این سازوکار همچنین می‌تواند برای تولیدکنندگان و دارندگان کالا اهمیت داشته باشد؛ زیرا امکان استفاده از موجودی انبار در قالب یک ابزار قابل معامله را فراهم می‌کند. در کنار آن، اگر ابزارهای مکمل مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله روی یک کالا توسعه پیدا کنند، امکان مدیریت ریسک قیمت نیز بیشتر می‌شود.

البته باید توجه داشت که همه گواهی‌های سپرده از نظر نقدشوندگی، عمق معاملات، هزینه‌ها و امکان تحویل فیزیکی شرایط یکسانی ندارند. بنابراین، صرف پذیرش یک کالا در بورس به معنی آن نیست که همه سرمایه‌گذاران می‌توانند به‌راحتی و با هزینه کم آن را معامله کنند.

آربیتراژ؛ کسب سود از اختلاف قیمت در بازارهای مختلف

یکی از روش‌های معامله در بازار گواهی سپرده کالایی، استفاده از اختلاف قیمت یا آربیتراژ است؛ روشی که به‌ویژه در معاملات فلزات گران‌بها، از جمله طلا و نقره، مورد توجه معامله‌گران قرار گرفته است.

آربیتراژ به این معناست که یک دارایی مشابه در دو بازار مختلف، با قیمت‌های متفاوت معامله شود و معامله‌گر بتواند از این اختلاف قیمت برای کسب سود استفاده کند. در بازار گواهی سپرده کالایی، این اختلاف ممکن است بین قیمت گواهی در بورس کالا و قیمت همان کالا در بازار فیزیکی ایجاد شود.

برای مثال، فرض کنید در یک روز معاملاتی، گواهی سپرده شمش طلا در بورس کالا با حباب منفی ۲ درصد معامله می‌شود؛ یعنی قیمت آن نسبت به ارزش مبنای مورد مقایسه، ۲ درصد پایین‌تر است. در همین زمان، شمش طلا در بازار فیزیکی با حباب مثبت یک درصد معامله می‌شود؛ یعنی قیمت بازار فیزیکی یک درصد بالاتر از همان ارزش مبناست.

در چنین شرایطی، بین قیمت این دو بازار اختلافی معادل ۳ واحد درصد از ارزش مبنای مشترک ایجاد شده است. معامله‌گر می‌تواند با خرید گواهی سپرده در بورس کالا و، در صورت امکان، تحویل گرفتن شمش مطابق مقررات بازار و فروش آن در بازار فیزیکی، از این اختلاف قیمت منتفع شود.

البته این اختلاف سه‌درصدی لزوماً به معنی کسب سود خالص سه‌درصدی نیست. هزینه معاملات، انبارداری، حمل‌ونقل، مالیات احتمالی، اختلاف مشخصات یا کیفیت کالا و فاصله زمانی بین خرید و فروش می‌توانند بخشی از این حاشیه سود را از بین ببرند. همچنین امکان تحویل فیزیکی، حداقل مقدار قابل تحویل و شرایط فروش کالا در بازار مقصد باید از قبل بررسی شود.

نکته مهم این است که آربیتراژ زمانی جذابیت بیشتری پیدا می‌کند که اختلاف قیمت دو بازار، پس از کسر تمام هزینه‌ها، همچنان مثبت باشد و معامله‌گر بتواند ریسک تغییر قیمت در فاصله خرید تا فروش را مدیریت کند. بنابراین، صرف مشاهده حباب منفی در بورس کالا یا حباب مثبت در بازار فیزیکی برای تصمیم‌گیری کافی نیست؛ بلکه باید ارزش واقعی کالا، هزینه‌های انتقال و امکان اجرای عملی معامله را هم در نظر گرفت.

گسترش این نوع معاملات می‌تواند به نزدیک‌تر شدن قیمت‌ها در بازارهای مختلف کمک کند؛ زیرا با افزایش خرید در بازار ارزان‌تر و فروش در بازار گران‌تر، فشار عرضه و تقاضا به‌تدریج اختلاف قیمت را کاهش می‌دهد. بااین‌حال، محدودیت‌های تحویل، هزینه‌های مبادله و تفاوت شرایط معاملاتی ممکن است باعث شوند این اختلاف برای مدتی باقی بماند.

اگر مایلید با مباحث مربوط به بازار سهام و تحلیل بنیادی آشنا شوید، دوره‌های جامع تحلیل بنیادی سهام و ثروت‌آفرینی در بازارهای مالی را بگذرانید.

پرسش‌های متداول