راهکارهای کاهش وابستگی به دلار
گفتوگوی دکتر علی سعدوندی با ایبنا
شرایط اقتصاد کشور و اقدامات بانک مرکزی
به گزارش ایبِنا، این روزها اقتصاد ایران در حال پوستاندازی است. بانک مرکزی در راس سیاستهای پولی و بانکی در حال اجرای اقدامات متنوعی برای کنترل بازار ارز و کاهش وابستگی به دلار است. تا اینجا توانسته نرخ دلار را که اهمیت روانی بالایی در افکار عمومی پیدا کرده، در کانال 25 هزارتومان متوقف سازد.
حل مسائل اقتصادی، فرمولهای پیچیدهای را میطلبد. اینگونه نیست که هر مسئلهای یک عامل بیرونی مشخص داشته باشد که اگر آن را شناسایی و برطرف کنیم آن مشکل نیز حل شود. متاسفانه پیچیدگی علم اقتصاد باعث شده است که گاهی برای یک مشکل اقتصادی دهها و صدتا سرنخ وجود داشته باشد. همچنین باید با کار کارشناسی و علمی مورد نقد و بررسی قرار گیرند. در این بین بروز دیدگاههای موافق و مخالف طبیعی است.
یکی از مشکلات اقتصادی حال حاضر ما وابستگی و همبستگی اقتصاد کشور با نرخ دلار است که باعث رکود در دیگر بازارهای اقتصاد شده است و مهمترین ارمغان آن هم، تورم کالاها و خدمات به واسطه نوسانات کاذب و حبابی نرخ ارز است. کارشناسان مختلف در اینباره راهحلهای گوناگونی ارائه میدهند.
راهکارهای دکتر سعدوندی برای کاهش وابستگی به دلار
دکتر علی سعدوندی، کارشناس ارشد اقتصاد کلان و بانکداری در گفتوگو با خبرنگار ایبِنا با تحلیلی از وضعیت حال حاضر اقتصاد ایران، راهکارهایی نظیر معاهدات دوجانبه و استفاده از ریال در معاملات فرامرزی، تکنرخی کردن ارز رایج و حذف رانتهای صادراتی و حرکت به سوی معاملات فیوچرز [1] را ارائه داد.
کاهش وابستگی به دلار با پیمانهای دوجانه و چندجانبه پولی
دکتر سعدوندی گفت: هم اکنون دلار ارز جهانروا است، اما اگر طرفهای تجاری خود را متنوع کنیم و اگر به سمت معامله با ارزهای ملی و پیمانهای پولی دوجانبه و چندجانبه برویم تا حد زیادی مشکل ما در وابستگی به دلار رفع میشود. و این کار سبب کاهش وابستگی به دلار میشود.
وی افزود: این جای تاسف دارد که ما طرفهای تجاری خود را به جای آنکه گسترش دهیم و تنوع ایجاد نماییم، حذف کردهایم، این در حالی است که باید مانند هر اقتصادی، ما نیز طرفهای تجاری خود را شناخته و زیر نظر داشته باشیم. این کارها امر درستی که متاسفانه هنوز به انجام نرسیده است.
دستگاههای پوز خارج کشوریکی از عوامل جهانروی ریال
این اقتصاددان با بیان اینکه باید حرکت به سمتی کنیم که ریال جهانروا شود، اظهار نمود: تا حد زیادی این امر اتفاق افتاده بود که از طریق دستگاههای پوز که در خارج از کشور مبادله انجام میدادند. یعنی کالا و خدمات در خارج از کشور داد و ستد میشد اما پرداخت از طریق سیستم بانکی داخلی بود که این امر مزایای گستردهای برای کشور ما داشت. اما به دستور بانک مرکزی، دستگاههای پوز خارج از کشور بسیار کم شدند. به نظر من این سیاست درستی نبود و باید مورد بازنگری کلی قرار گیرد.
اهمیت شناورسازی و تکنرخی کردن ارز
دکتر سعدوندی با تاکید بر اینکه معتقد است ارز باید تکنرخی شود و شناور [2] باشد، اظهار داشت: شناور بودن ارز سبب میشود تا شوکهای خارجی بر بخش واقعی اقتصاد در داخل تاثیرگذار نباشد بلکه به تجارت خارجی نیز تحمیل گردد. این باز به نفع ماست اگر ارز شناور و تک نرخی باشد حتی نوسانات ارزی بر اقتصاد کشور ضرر رسان نیست. چون تصمیم گیران اقتصادی به سویی حرکت میکنند که کالاها را داخلیسازی کنند و تولید ملی در نتیجه تا حدی قدرت میگیرد.
وی افزود: در این صورت، افزایش نرخ ارز ضرر به اقتصاد کشور وارد نمیکند. چون صادرکننده ذی نفع خواهد بود و با شرط اینکه ارز صادراتی برگردد، کمک رسان به اقتصاد کشور خواهد بود.
الزام حذف رانتهاص صادراتی
این تحلیلگر اقتصاد کلان یادآور شد: در زمینه صادرات باید دست صادرکننده را کاملاً آزاد بگذاریم اما چگونه این امر ممکن است؟ از یک طرف، باید با تفکیک بخشهای تولیدی، رانتهای صادراتی حذف شود. مثلاً ما خوراک پتروشیمیها و گاز صنایع فولادی و فلزی را بهصورت سوبسیدی پرداخت میکنیم. در صورتی که لزومی ندارد سوبسیدی روی تولیدات کالاهای معدنی و پتروشیمی پرداخت کنیم.
وی افزود: از طرف دیگر، نه تنها نباید به این نوع محصولات و این بخش از صادرکنندگان جوایز صادراتی تعلق بگیرد و بخشودگی مالیاتی در این بخشها داشته باشند، بلکه مالیات باید به صورت کامل از صادرکننده این صنایع دریافت شود ولی از آن طرف ارز صادرکننده در اختیار خودش باشد، این امر موجب میشود صادرکننده تصمیم بگیرد که ارز خود را برگرداند یا برنگرداند و چون میخواهد این روند ادامه پیدا کند و باید مالیاتش را پرداخت کند، در نتیجه ارز صادراتی به کشور باز خواهد گشت.
این اقتصاددان تصریح کرد: اگر به صورت کامل انجام شود، علیرغم تحریم، مشکل ارزی نخواهیم داشت و کاهش وابستگی به دلار را شاهد خواهیم بود.
دکتر سعدوندی خاطرنشان کرد: مشکل ارزی که در کشور وجود دارد و هر روز عمیقتر میشود، حاصل تصمیمات سیاستگذاران در داخل کشور است و اگر سیاستها تغییر پیدا کند، بسیاری از مشکلات حل خواهد شد.
راهکار کاهش وابستگی به دلار با آتیها
یکی از راهکارهای اقتصادی که از سوی دکتر سعدوندی بیان شد، ایجاد معاملات فیوچرز میباشد. معاملات آتی یا فیوچرز، قراردادی است كه فردی بر اساس آن تعهد میکند در سررسید معین، مقدار معینی از كالای مشخص را به قیمتی كه الان تعیین میشود معامله نماید.
این اقتصاددان درباره تاثیر این نوع از تعهدات بر بازار ارزی بیان نمود: عده ای بیان میکنند اگر نرخ ارز شناور باشد، نوسانات آن به اقتصاد صدمه میزند. در پاسخ باید گفت معاملات فیوچرز یا آتیها بسیار موثر بوده و سبب پوشش ریسک نرخ ارز میشود. در واقع این معاملات نوعی از ابزار مدیریت ریسک است. از طرف دیگر، تقاضای سوداگری [3] که برای ارز ایجاد میشود به جای ورود به بازار ارز، به بازار کاغذی ارز وارد میشود. با این وجود چون بر بازار کاغذی ارز کنترل کامل داریم، بنابراین بسیار راحتتر میتوان نرخ ارز را کنترل کرد.
وی در پایان افزود: اگر ما قرارداد آتی یا معاملات فیوچرز را راهاندازی کنیم، بسیاری از مشکلات حل میشود. ولی متاسفانه تا به امروز این کار انجام نشده است.
