بورس چیست؟

بورس چیست؟
تاریخ انتشار: 26 فوریه 2023
زمان مطالعه: 6 دقیقه
مقدمه
بورس یکی از اجزای کلیدی در اقتصاد مدرن است که نقش مهمی در جمعآوری سرمایه، توسعه کسبوکارها و هدایت منابع مالی به سمت پروژههای سودآور دارد. بازارهای بورس به عنوان بستری برای خرید و فروش سهام، اوراق قرضه و سایر ابزارهای مالی عمل میکنند. این بازار نه تنها برای سرمایهگذاران بلکه برای شرکتها، دولتها و حتی اقتصاد کلان نیز اهمیت دارد و به بهبود شفافیت مالی و ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری کمک میکند.
در بازار بورس، شرکتها میتوانند از طریق عرضه عمومی سهام خود (IPO) سرمایه لازم برای گسترش فعالیتهای خود را جذب کنند. این فرآیند به سرمایهگذاران این امکان را میدهد که در کسبوکارها مشارکت داشته و از سودآوری آنها بهرهمند شوند. همچنین، وجود بورسهای قوی و شفاف میتواند اعتماد سرمایهگذاران داخلی و خارجی را جلب کرده و به رشد اقتصادی کشورها کمک کند.
بورس نه تنها محلی برای خرید و فروش سهام است، بلکه به عنوان یکی از شاخصهای عملکرد کلی اقتصاد در نظر گرفته میشود. نوسانات در شاخص بورس معمولاً نشاندهنده تغییرات در شرایط اقتصادی، تأثیرات سیاستهای مالی و سیاسی و حتی تغییرات در رویکرد سرمایهگذاران است. بهطور کلی، آشنایی با ساختار، اهداف و کارکرد بورس برای سرمایهگذاران و عموم مردم اولین قدم برای مدیریت بهتر داراییها و بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی است.
فهرست مطالب
بورس چیست؟
بورس، پلتفرمی سازمانیافته است که در آن اوراق بهادار، کالاها و سایر ابزارهای مالی خرید و فروش میشوند. این بازارها به عنوان واسطهای بین خریداران و فروشندگان عمل میکنند و فرآیند معاملات را ساده و شفاف میسازند. بورسها معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: بورس اوراق بهادار و بورس کالا. بورس اوراق بهادار از مهمترین بخشهای بازار مالی است که شامل خرید و فروش سهام شرکتها، اوراق قرضه و سایر اوراق بهادار است. بورس کالا نیز به تجارت کالاهایی مانند فلزات گرانبها، انرژی و محصولات کشاورزی میپردازد.
در بازار بورس، مقررات و قوانینی برقرار است که به حفاظت از منافع سرمایهگذاران کمک میکند. این قوانین شفافیت معاملات را تضمین کرده و جلوی فعالیتهای ناعادلانه مانند دستکاری قیمتها را میگیرند. همچنین، وجود سیستمهای نظارتی دقیق سبب میشود تا تمامی شرکتها و سرمایهگذاران موظف به رعایت اصول و مقررات مشخصی باشند که این امر اعتماد عمومی به بازار را افزایش میدهد.
یکی از عناصر کلیدی، کارگزاران یا سازمانهایی هستند که به عنوان واسطه بین خریدار و فروشنده عمل میکنند. آنها سفارشات خرید یا فروش را از طرف مشتریان خود پردازش کرده و معامله را انجام میدهند. این واسطهگری به کاهش ریسک و افزایش کارایی بازار کمک میکند، چرا که کارگزاران اطلاعات زیادی درباره شرایط بازار و فرصتهای سرمایهگذاری دارند.
نقش بورس ها فقط به معاملات محدود نمیشود؛ بلکه آنها اطلاعات باارزش و بهروزانی درباره وضعیت بازار و اقتصاد ارائه میدهند. این اطلاعات شامل شاخصهای مختلف بازار، حجم معاملات و معیارهای عملکرد شرکتهاست که برای تحلیلگران و سرمایهگذاران بسیار مهم است. از طریق مطالعه و تحلیل این دادهها، سرمایهگذاران میتوانند تصمیمگیریهای بهتری بگیرند و استراتژیهای مالی خود را بهینهسازی کنند.
در این دورهٔ آموزشی، نحوه ساز و کار نظام بانکی و تعامل در بازار بین بانکی، همچنین نحوه خلق و محو پول را یاد میگیرید؛ تا به سطح بالاتری در تحلیل برسید و عملکرد بهتری در بازارهای مالی داشته باشید.
فلسفه پیدایش بورس
فلسفه پیدایش بورس به نیاز به ایجاد محلی برای تجارت عمومی و شفاف بازمیگردد که بتواند تعاملات مالی را تسهیل کرده و منابع مالی را بهطور موثرتری در اقتصاد تخصیص دهد. ایده ایجاد آن به قرون وسطی و شهرهای اروپایی مانند بروژ و ونیز بازمیگردد، جایی که بازرگانان برای معامله کالاها و اوراق بهادار گرد هم میآمدند. با گذشت زمان و رشد تجارت بینالمللی، نیاز به سازماندهی و سیستماتیک کردن این بازارها بیشتر احساس شد که این امر به تأسیس اولین بورساها کمک کرد.
آن ها با ایجاد مکانیزمهای رسمی خرید و فروش، توانستند به جمعآوری سرمایه برای پروژههای بزرگ کمک کنند. یکی از دلایل اصلی پیدایش آنان ، تامین مالی شرکتها بود. در غیاب بورس، شرکتها برای جمعآوری سرمایه مجبور به استفاده از وامها و قرضهای سنگین میشدند که این به رشد اقتصادی کند منجر میشد. با این حال، شرکتها توانستند با فروش بخشی از مالکیت خود به عموم مردم، سرمایه لازم را جذب کنند.
همچنین بهعنوان نهاد واسطه، نه تنها به جمعآوری سرمایه کمک میکند بلکه به توسعه و گسترش کسبوکارها و ایجاد نوآوری نیز نقش دارد. شرکتها میتوانند از سرمایه جذب شده برای تحقیق و توسعه، گسترش تولید و ورود به بازارهای بینالمللی استفاده کنند. این فرآیند نه تنها به شرکتها کمک میکند بلکه سبب افزایش کارایی اقتصادی و افزایش اشتغال میشود.
با گذشت زمان، بورسها به بازیگرانی اساسی در تمامی اقتصادهای جهان تبدیل شدند. آنها به تسهیل تامین مالی پروژههای زیرساختی بزرگ، مانند ساخت راهها و پلها، و همچنین صنایع کوچک و نوپا کمک کردند. این ویژگیها باعث شدهاند تا بورسها به یکی از عناصر اصلی اقتصادی تبدیل شوند که تاثیرات عمیقی بر رفتار مصرفکنندگان، سرمایهگذاران و دولتها دارند.
بیشتر بخوانید: آموزش بورس صفر تا صد (رایگان)
تاریخچه پیدایش بورس در ایران
پیدایش بورس به ضرورت ایجاد بستری سازمانیافته برای تجارت کالاها و سرمایهگذاری برمیگردد. نخستین بازار بورس رسمی در قرن هفدهم در آمستردام (کشور هلند) تأسیس شد. در این بازار، اوراق قرضه و سهام شرکتها برای اولین بار خرید و فروش میشدند. مشهورترین مثال آغاز معاملات رسمی بورس در آن دوران، شرکت کمپانی هند شرقی بود که سرمایهگذاران به کمک خرید سهام آن، در سود تجارت با کشورهای آسیایی شریک میشدند.
با گسترش تجارتهای بینالمللی، نیاز به بازارهای بورس در سایر نقاط جهان نیز افزایش پیدا کرد. در قرن ۱۸ و ۱۹، کشورهای دیگر مانند انگلستان و آمریکا نیز به تأسیس بازار بورس اقدام کردند. بورس لندن در سال ۱۸۰۱ و بورس نیویورک (NYSE) در سال ۱۸۱۷ افتتاح شدند که هر دو هنوز هم از بزرگترین و تأثیرگذارترین بازارهای بورس جهانی هستند. این مکانها به محرک رشد اقتصادی کشورهای خود تبدیل شدند و الگوی سایر کشورها برای ایجاد بازارهای مشابه گشتند.
در ایران، اولین تلاشها برای تأسیس بورس به دهه ۱۳۱۰ بازمیگردد، اما به دلایل مختلفی، از جمله جنگ جهانی دوم، این اقدامات متوقف شد. در نهایت، در سال ۱۳۴۶، با تصویب قانون بورس، بازار بورس رسمی ایران آغاز به کار کرد. بورس اوراق بهادار تهران ابتدا تنها با معامله سهام تعداد محدودی از شرکتها شروع به فعالیت نمود اما بهمرور با ورود شرکتهای متعدد رشد چشمگیری یافت.
تاریخچه بورس نشاندهنده اهمیت این بازار در سازماندهی تجارت و تامین مالی است. بورسها در طول تاریخ، بستری برای توسعه شرکتها و مشارکت مردم در اقتصاد بودهاند. امروزه بازار بورس از یک مکان فیزیکی به سیستمهای الکترونیکی پیشرفته تبدیل شده که این تحول فناوری، سرعت و کارایی معاملات را افزایش داده است.

سهام چیست؟
سهام نمادی از مالکیت یک فرد در یک شرکت است. به زبان ساده، اگر شرکتی سهام خود را به عموم واگذار کند، هر فرد با خرید بخشی از آن سهام، نسبت به میزان سهامشان شریک مالک شرکت میشود. سهام در حقیقت نشاندهنده سهمی از داراییها و همچنین تعهدات یک شرکت است و سرمایهگذاران سهامدار با خرید آن، حق مشارکت در منافع و سود شرکت را پیدا میکنند.
صاحبان سهام معمولاً دو نوع حقوق اصلی دارند: حق رأی و حق دریافت سود تقسیمی. حق رأی به سهامداران این امکان را میدهد تا در تصمیمگیریهای کلیدی شرکت، مانند انتخاب هیئتمدیره یا تصویب سیاستهای مهم شرکت، مشارکت کنند. سود تقسیمی نیز بخشی از سود شرکت است که به سهامداران پرداخت میشود و متناسب با تعداد سهام هر سرمایهگذار است.
سهام به دو دسته اصلی تقسیم میشود: سهام عادی و سهام ممتاز. سهام عادی پرطرفدارترین نوع سهام است که در میان عموم سرمایهگذاران معامله میشود. دارندگان این نوع سهام از سود تقسیمی متناسب با عملکرد شرکت بهره میبرند. سهام ممتاز نوع دیگری از سهام است که دارای اولویت در دریافت سود تقسیمی است و معمولاً ریسک کمتری دارد، اما توانایی مشارکت در تصمیمگیریهای شرکت را محدود میکند.
سرمایهگذاری در سهام یکی از رایجترین روشهای سرمایهگذاری در بازار بورس است. افراد با خرید سهام میتوانند در پیشرفت شرکتها شریک شده و از رشد قیمت سهام یا پرداخت سود نقدی بهرهمند شوند. سهام به دلیل قابلیت نقدشوندگی بالا و مشارکت در مالکیت شرکت، یکی از ابزارهای اصلی سرمایهگذاری در بورس محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: 5 نکته طلایی خرید سهام
انواع بازار بورس
بازار بورس از انواع مختلفی تشکیل شده است که هریک نقش مهمی در اقتصاد دارند. نخستین نوع، بورس اوراق بهادار است که در آن سهام شرکتها، اوراق قرضه و سایر اوراق بهادار معامله میشوند. بورس اوراق بهادار به سرمایهگذاران امکان میدهد تا در شرکتها مشارکت کنند و به رشد اقتصادی کمک کنند. نمونههای شناختهشده این بازار، بورس نیویورک (NYSE) و بورس تهران است.
از دیگر انواع بازار بورس میتوان به بورس کالا اشاره کرد. در این نوع بورس، کالاهایی نظیر نفت، طلا، محصولات کشاورزی و فلزات اساسی معامله میشوند. بورس کالا بهطور خاص برای شرکتها و فعالان اقتصادی که به دنبال محافظت از نوسانات قیمت کالاها هستند، اهمیت دارد. این نوع بازار از طریق قراردادهای آتی و اختیار معامله به مدیریت ریسک در معاملات کالاها کمک میکند.
نوع دیگری از بازارها، بورس انرژی است. این نوع بازار بهطور خاص به معاملات حاملهای انرژی مانند نفت، گاز، برق و سایر منابع انرژی اختصاص دارد. بورس انرژی از آنجا که به صنایع وابسته به انرژی امکان مدیریت قیمتها و تأمین بلندمدت منابع را میدهد، نقش مهمی در اقتصاد جهانی دارد و روزبهروز اهمیت آن افزایش مییابد.
در نهایت، بازارهای خارج از بورس (OTC) یکی دیگر از انواع بازارهاست. این بازارها برخلاف بازارهای بورس رسمی، به صورت غیرمتمرکز عمل میکنند و ابزارهایی مانند اوراق مشتقه و برخی کالاها در آنها معامله میشود. بازارهای خارج از بورس معمولاً به شرکتها و سرمایهگذاران حرفهای این امکان را میدهد که از روشهای متفاوتی برای تبادل داراییهای مالی استفاده کنند.
بیشتر بخوانید: ارزپاشی، تخریب اقتصاد ملی
چرا در بورس سرمایه گذاری کنیم؟
سرمایهگذاری در بورس یکی از اصلیترین روشهای افزایش ثروت و مشارکت در رشد اقتصادی شرکتهاست. یکی از دلایل مهم برای سرمایهگذاری در بورس، بازدهی بلندمدت این بازار نسبت به بسیاری از روشهای دیگر سرمایهگذاری است. تاریخچه بازار بورس نشان میدهد که در بلندمدت، سهام شرکتها معمولاً سود بیشتری نسبت به ابزارهایی مانند سپردههای بانکی یا اوراق قرضه به ارمغان میآورند.
یکی دیگر از دلایل مهم سرمایهگذاری در بورس، حق مشارکت در مالکیت شرکتها است. با خرید سهام، افراد میتوانند بخشی از مالکیت شرکت را به دست آورند و از سودآوری و موفقیت شرکتها به بهره بگیرند. همچنین، خرید سهام این فرصت را به سرمایهگذاران میدهد تا از سود تقسیمی سالیانه یا رشد قیمت سهام بهرهی مالی کسب کنند.
سرمایهگذاری در بورس همچنین یکی از ابزارهای اصلی برای مدیریت تورم است. در طول زمان، ارزش پول به دلیل تورم کاهش مییابد، اما سرمایهگذاری در سهام میتواند بازدهی بیشتر از نرخ تورم ایجاد کرده و قدرت خرید سرمایهگذار را حفظ کند. به همین دلیل، بورس به عنوان یکی از بهترین راهها برای حفظ ارزش داراییها در برابر تورم شناخته میشود.
در نهایت، بورس به دلیل نظم بالا، نقدشوندگی سریع و شفافیت معاملات بهترین گزینه برای سرمایهگذاران است. امکان خرید و فروش داراییها در هر زمان به سرمایهگذاران اجازه میدهد تا در صورت نیاز فوری به پول، داراییهای خود را به سهولت به وجه نقد تبدیل کنند. این ویژگیها همراه با فرصتهای بیپایان برای سرمایهگذاران فردی و نهادی، بازار بورس را به گزینهای جذاب برای سرمایهگذاری تبدیل کردهاند.
بیشتر بخوانید:همه چیز درباره نسبت P/E در بورس
اهداف بازار بورس اوراق بهادار
بازار بورس اوراق بهادار با هدف تأمین منابع مالی برای شرکتها و ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری برای مردم ایجاد شده است. یکی از اهداف اصلی بازار، جمعآوری سرمایه از طریق فروش سهام و اوراق بهادار به عموم مردم است. این فرآیند به شرکتها امکان میدهد تا بهجای استفاده از وام های سنگین بانکی، با جمعآوری سرمایه از سهامداران، رشد و توسعه خود را تسریع کنند.
یکی دیگر از اهداف بازار پ، افزایش شفافیت اقتصادی است. شرکتهایی که در بازار پ پذیرفته میشوند، ملزم به ارائه گزارشهای مالی شفاف و دقیق به سهامداران هستند. این گزارشها به سرمایهگذاران کمک میکنند تا تصمیمهای آگاهانه بگیرند. چنین شفافیتی نه تنها حقوق سرمایهگذاران را تضمین میکند، بلکه اعتماد عمومی به بازارهای مالی را افزایش میدهد.
بازار پهمچنین با فراهم کردن بستری برای معاملات منظم و قانونمند به کاهش ریسک اقتصادی کمک میکند. در این بازار، خریداران و فروشندگان در محیطی شفاف و رقابتی معامله کرده و از ابزارهای مختلفی مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله برای مدیریت ریسک استفاده میکنند. این امر سبب میشود که بازار بورس نقشی اساسی در کاهش نوسانات اقتصاد کلان ایفا کند.
یکی دیگر از اهداف پ، کمک به توزیع عادلانه ثروت است. این بازار فرصتی فراهم میآورد تا افراد از تمامی طبقات اجتماعی بتوانند با خرید سهام و اوراق بهادار، در سود شرکتها شریک شوند. این مشارکت عمومی در سرمایهگذاری، منجر به پویایی اقتصادی و کاهش تمرکز ثروت در دست گروه خاصی از افراد میشود.
بیشتر بخوانید: طولانیترین دوره شکست سیاستهای ارزی تاریخ بشر در ایران
اهمیت این بازار برای تسهیل ریسک
یکی از نقشهای حیاتی در اقتصاد، تسهیل مدیریت ریسک برای سرمایهگذاران و مؤسسات مالی است. بورسها با ارائه ابزارهای مالی متعدد نظیر معاملات آتی، اختیار معامله و محصولات مشتقه، به سرمایه گذاران اجازه میدهند تا ریسکهای متفاوت سرمایهگذاری را مدیریت و توزیع کنند. این ابزارها بهویژه برای پوشش ریسک نوسانات بازار بسیار مفید هستند.
همچنین با افزایش شفافیت و کارایی در بازار، به کاهش نوسانات اقتصادی و تسهیل تصمیمگیریهای مالی کمک میکنند. وقتی اطلاعات بازار بهطور مؤثر و بهموقع منتشر شود، سرمایهگذاران میتوانند تصمیمگیریهای بهتری انجام دهند و از تأثیرات نوسانات اقتصادی و سرمایهگذاری نادرست جلوگیری کنند. شفافیت بیشتر در بازار باعث جذابیت بیشتر برای سرمایهگذاران و افزایش اعتماد عمومی میشود.
برای جذب سرمایه نیز به کاهش ریسک مالی شرکتها کمک میکند. با جمعآوری سرمایه از طریق انتشار سهام و اوراق قرضه در بورس، شرکتها میتوانند از وابستگی به وامهای بانکی و نرخهای بهره بالا جلوگیری کنند. این امر به تثبیت وضعیت مالی شرکتها کمک کرده و امکان برنامهریزی مالی بلندمدت را بهبود میبخشد.
سرانجام، نقش مهمی در کاهش ریسکهای سیستماتیک دارند. با تسهیل دسترسی به بازارهای مالی جهانی و فراهم آوردن بستر برای تعاملات شفاف و کارآمد، همچنین به توزیع منابع در سطح جهانی کمک میکنند. این فرآیند به کم کردن اثرات منفی نوسانات اقتصادی در سطوح ملی و بینالمللی کمک کرده و به پایداری بلندمدت اقتصاد جهانی کمک میکند.
نتیجه گیری
بورس به عنوان یک رکن اساسی در اقتصاد مدرن، نقش حیاتی در تأمین مالی شرکتها، افزایش شفافیت اقتصادی و توزیع عادلانه ثروت ایفا میکند. با بررسی تاریخچه پیدایش بورس، اهداف بازار بورس اوراق بهادار، تعریف سهام، انواع بازارهای بورس و دلایل سرمایهگذاری در آن، درک جامعی از اهمیت این بازار در توسعه اقتصادی حاصل میشود. از جمعآوری سرمایه از طریق عرضه سهام تا تسهیل مدیریت ریسک و کاهش نوسانات اقتصادی، بورس بستری برای رشد شرکتها و مشارکت عمومی در سرمایهگذاری فراهم میآورد.
سرمایهگذاری در بورس، فرصتی بینظیر برای افراد از تمامی طبقات اجتماعی است تا در سود شرکتها شریک شده و از بازدهی بلندمدت، حق مشارکت در مالکیت شرکتها و مدیریت تورم بهرهمند شوند. انواع مختلف بازارهای بورس، از بورس اوراق بهادار تا بورس کالا و انرژی، به سرمایهگذاران امکان میدهند تا با توجه به اهداف و تحمل ریسک خود، در بخشهای مختلف اقتصادی سرمایهگذاری کنند. شفافیت معاملات، نقدشوندگی بالا و فراهم آوردن بستری امن برای سرمایهگذاری، بورس را به گزینهای جذاب برای حفظ و افزایش ثروت تبدیل کرده است.
در نهایت، بورس نه تنها یک بازار مالی است، بلکه یک شاخص اقتصادی و اجتماعی است که نشاندهنده سلامت و پویایی اقتصاد یک کشور است. با توجه به مزایای فراوان سرمایهگذاری در بورس، آیا شما نیز آمادهاید تا با ورود به این بازار، در رشد و توسعه اقتصاد کشور سهیم شده و آینده مالی خود را تضمین کنید؟
منابع مقاله
نویسنده
فاطمه زهرا بذرگر
محقق بازارهای مالی
دانشجو اقتصاد
ناظر علمی

دکتر علی سعدوندی
دکترای تخصصی اقتصاد
MBA Finance
FRM
دیدگاهتان را بنویسید