مدیریت ریسک مالی

14 ژوئن 2023

نویسنده: ویل کنتون

مترجم: ابراهیم خنجی

تعریف مدیریت ریسک مالی

مدیریت ریسک مالی شامل شناسایی، تجزیه‌وتحلیل و پذیرش یا کاهش نااطمینانی‌ها در تصمیمات سرمایه‌گذاری است. به‌ بیان ساده، مدیریت ریسک مالی فرایند نظارت و تعامل با ریسک‌های مالی مرتبط با سرمایه‌گذاری است. مدیریت ریسک مالی اساساً زمانی اتفاق می‌افتد که یک سرمایه‌گذار یا مدیر صندوق ^[1] در پی تجزیه‌وتحلیل و تلاش به‌منظور تعیین میزان احتمال ضرر در یک سرمایه‌گذاری، مانند رخ‌دادن کژمنشی ^[2] برای رسیدن به اهداف و رعایت آستانه ریسک خود اقدام مناسب را انجام دهد.

نکات کلیدی

1- مدیریت ریسک فرآیند شناسایی، تجزیه‌وتحلیل و پذیرش یا کاهش نااطمینانی‌ها در تصمیمات سرمایه‌گذاری است.
2- در دنیای سرمایه‌گذاری ریسک از بازده جدایی‌پذیر نیست.
3- استراتژی‌های مدیریت ریسک شامل اجتناب، تحمل، به‌اشتراک‌گذاری، انتقال، پیشگیری و تقلیل ضرر است.
4- یکی از تاکتیک‌های تعیین ریسک، انحراف معیار ^[3] است که یک معیار آماری پراکندگی حول یک سنجه مرکزی است.

برای آشنایی با ابزارهای مشتقه، بازار مشتقات مالی، انواع ریسک‌های مالی و راه‌های کنترل آن‌ها دوره آموزشی مدیریت ریسک مالی مشتقات: آتی‌ها و سلف‌ها را همین الان ثبت نام کنید.

مدیریت ریسک مالی چگونه کار می‌کند

ریسک از بازده جدایی‌پذیر نیست. هر سرمایه‌گذاری درجاتی از ریسک را به همراه دارد. ممکن است برای اوراق قرضه آمریکا ^[4] به صفر نزدیک شود یا برای سهام در بازارهای نوظهور ^[5] یا املاک و مستغلات ^[6] در بازارهای با تورم شدید بسیار بالا باشد. ریسک به صورت مطلق و نسبی تعیین می‌شود. درک کامل ریسک در اشکال مختلف آن می‌تواند به سرمایه‌گذاران کمک کند تا فرصت‌ها، مبادلات و هزینه‌های مرتبط با رویکردهای مختلف سرمایه‌گذاری را بهتر درک کنند.
مدیریت ریسک شامل شناسایی و تجزیه‌وتحلیل جایی که ریسک وجود دارد و تصمیم‌گیری در مورد نحوه برخورد با آن است. در حوزه مالی، ریسک همه‌جا رخ می‌دهد. برای مثال:

1- یک سرمایه‌گذار ممکن است اوراق قرضه خزانه‌داری ایالات متحده را به‌جای اوراق قرضه شرکتی انتخاب کند
2- یک مدیر صندوق ممکن است قرار گرفتن در معرض ریسک ارز خود را با مشتقات ارزی ^[7]
پوشش دهد
3- یک بانک قبل از صدور خط اعتباری شخصی، فرد را از نظر اعتباری بررسی می‌کند
4- یک کارگزار بورس از ابزارهای مالی مانند اختیار معامله ^[8] و قراردادهای آتی ^[9] استفاده می‌کند
5- یک مدیر مالی از استراتژی‌هایی مانند متنوع‌سازی پرتفوی ^[10]، تخصیص دارایی و مدیریت سرمایه برای کاهش یا مدیریت موثر ریسک استفاده می‌کند

مدیریت ریسک مالی مناسب می‌تواند به کاهش احتمال زیان کمک کند، همچنین این اطمینان را حاصل می‌کند که اهداف مالی برآورده شده باشند. با این حال، مدیریت نامناسب ریسک می‌تواند عواقب شدیدی برای شرکت‌ها، افراد و اقتصاد داشته باشد.
فروپاشی بازار وام‌های مسکن کم اعتبار ^[11] که منجر به بحران مالی سال 2007-2008 شد، ناشی از مدیریت نامناسب ریسک بود. وام‌دهندگان به افراد بد اعتبار وام مسکن می‌دادند و شرکت‌های سرمایه‌گذاری این وام‌ها را به عنوان اوراق بهادار ریسکی و باپشتوانه وام مسکن خریداری، تجدید ساختار و مجدداً به سرمایه‌گذاران می‌فروختند.

بیشتر بخوانید: مدیریت ریسک چیست؟

تکنیک‌های مدیریت ریسک مالی

در زیر لیستی از رایج‌ترین تکنیک‌های مدیریت ریسک آورده شده است:

اجتناب

واضح‌ترین راه برای مدیریت ریسک مالی، اجتناب کامل از آن است. برخی از سرمایه‌گذاران تصمیمات سرمایه‌گذاری خود را با ازبین بردن کامل نوسانات و ریسک می‌گیرند. این به معنای انتخاب ایمن‌ترین دارایی‌ها با خطرات کم یا بدون خطر است.

تحمل ریسک

این استراتژی شامل پذیرش هرگونه ریسکی است که به آن برمیخوریم و اذعان می‌کند که در محدوده سرمایه‌گذاری با آن‌ها مواجه خواهیم شد.

اشتراک‌گذاری

این تکنیک بین دو یا چند طرف ارائه می‌شود که هرکدام بخشی از خطر را بر عهده می‌گیرند. برای مثال، بیمه‌گران اتکایی ریسک‌هایی را پوشش می‌دهند که شرکت‌های بیمه نمی‌توانند به تنهایی از عهده آن برآیند.

انتقال

ریسک‌ها می‌توانند از یک طرف به طرف دیگر منتقل شوند. به‌عنوان مثال، بیمه درمانی شامل انتقال ریسک پوشش هزینه‌های درمانی از جانب شما به بیمه‌گر است تا زمانی که به پرداخت حق بیمه خود ادامه دهید.

پیشگیری و کاهش ضرر

به جای از بین بردن احتمال ضرر، این استراتژی به این معنی است که راه‌هایی را برای به حداقل رساندن ضررهای خود با جلوگیری از سرایت آن‌ها به مناطق دیگر پیدا کنید. متنوع‌سازی ممکن است برای سرمایه‌گذاران راهی برای کاهش زیان خود باشد.

تصور غالب از کلمه ریسک منفی است. اما ریسک بخش پیوسته‌ی دنیای سرمایه‌گذاری و جدایی‌ناپذیر عملکرد است.

مدیریت ریسک و نوسانات

ریسک سرمایه‌گذاری، انحراف از نتیجه‌ی مورد انتظار است. این انحراف به‌صورت مطلق یا نسبت به معیار دیگری مانند عملکرد بازار تعریف می‌شود. متخصصان سرمایه‌گذاری عموماً این ایده را می‌پذیرند که انحراف، مستلزم طیفی از نتایج مورد نظر، چه مثبت و چه منفی برای سرمایه‌گذاری‌ها می‌باشد.
برای دستیابی به بازدهی بالاتر، انتظار می‌رود شخص ریسک بیشتری را بپذیرد. همچنین این یک ایده پذیرفته شده توسط عموم است که افزایش ریسک به معنای افزایش نوسان است. درحالی‌که متخصصان سرمایه‌گذاری دائماً به‌دنبال راه‌هایی برای کاهش نوسانات هستند و گهگاه راه‌هایی را پیدا می‌کنند، توافق روشنی در مورد نحوه انجام آن وجود ندارد.
میزان نوسانی که یک سرمایه‌گذار باید بپذیرد کاملاً به آستانه ریسک آن‌ها بستگی دارد. برای متخصصان سرمایه‌گذاری، براساس میزان تحمل اهداف سرمایه‌گذاری آن‌ها است. یکی از رایج‌ترین معیارهای مطلق ریسک، انحراف معیار است که یک معیار آماری پراکندگی حول یک سنجه مرکزی است.
در ادامه نحوه عملکرد آن آمده است. میانگین بازدهی یک سرمایه‌گذاری را در نظر بگیرید و میانگین انحراف معیار آن را در همان دوره زمانی پیدا کنید. توزیع‌های نرمال (منحنی زنگوله شکل آشنا) حکم می‌کند که بازدهی مورد انتظار سرمایه‌گذاری ممکن است یک انحراف معیار از میانگین ۶۷ درصد مواقع و دو انحراف معیار از میانگین انحراف در ۹۵ درصد مواقع باشد. این یک ارزیابی ریسک عددی را ارائه می‌دهد. اگر ریسک قابل پذیرش باشد (از لحاظ مالی و احساسی)، می‌توانند سرمایه‌گذاری کنند.

بیشتر بخوانید: مشتقات مالی چیست؟

مدیریت ریسک و روانشناسی

علاوه بر اجتناب از ضرر، سایر سوگیری‌های شناختی نیز بر تصمیمات مالی تأثیر عمیقی دارند. سوگیری تأیید باعث می‌شود سرمایه‌گذاران تنها اطلاعاتی را جستجو کنند که با باورهای قبلی‌شان مطابقت دارد. سوگیری در دسترس بودن منجر به تمرکز بیش‌ازحد روی رویدادهای اخیر یا قابل‌یادآوری می‌شود، در حالی که پدیده گله‌واری باعث پیروی کورکورانه از روندهای بازار می‌گردد.

مالی رفتاری عدم تعادل بین دیدگاه افراد در مورد سود و زیان را برجسته می‌کند. در نظریه چشم‌انداز، حوزه‌ای از امور مالی رفتاری که توسط آموس تورسکی ^[12] و دانیل کانمن ^[13] در سال 1979 معرفی شد، سرمایه‌گذاران اجتناب از ضرر را نمایش می‌دهند. آن‌ها خاطرنشان کردند که سرمایه‌گذاران تقریباً دو برابر بیشتر از احساس خوب مرتبط با سود، به درد ناشی از زیان وزن می‌دهند.
سرمایه‌گذاران اغلب می‌خواهند زیان‌های ناشی از سرمایه‌گذاری و همچنین میزان انحراف یک دارایی از نتیجه مورد انتظار خود را بدانند. ارزش در معرض خطر (VAR) ^[14] تلاش می‌کند تا میزان زیان مرتبط با سرمایه‌گذاری را با سطح اطمینان معینی در یک دوره معین تعیین کند.
به‌عنوان مثال، یک سرمایه‌گذار ممکن است با سرمایه‌گذاری 1000 دلاری با سطح اطمینان 95 درصد در یک افق زمانی دو ساله، 200 دلار از دست بدهد. به خاطر داشته باشید که معیاری مانند VAR تضمین نمی‌کند که 5 درصد مواقع بسیار بدتر خواهد بود.
همچنین پیامدهای رخدادهای غیرمنتظره را که مانند سال 1998 به صندوق پوشش ریسک مدیریت سرمایه لانگ-ترم (LTCM) ^[15] ضربه زد، در نظر نمی‌گیرد. نکول دولت روسیه در قبال تعهدات بدهی دولتی معوق خود، صندوق پوشش ریسک را که دارای موقعیت‌های اهرمی بالا به مبلغ 1 تریلیون دلار بود، تهدید به ورشکستگی کرد. سقوط آن می‌توانست سیستم مالی جهانی را از بین ببرد. اما دولت ایالات متحده یک صندوق وام 3.65 میلیارد دلاری را برای پوشش زیان ایجاد کرد که LTCM را قادر ساخت تا از نوسانات جان سالم به در ببرد و در اوایل دهه اول 2000 منحل شود.
سطح اطمینان یک بیانیه احتمالاتی بر اساس ویژگی‌های آماری سرمایه‌گذاری و شکل منحنی توزیع آن است.

سرمایه‌گذاران اغلب می‌خواهند زیان‌های ناشی از سرمایه‌گذاری و همچنین میزان انحراف یک دارایی از نتیجه مورد انتظار خود را بدانند. ارزش در معرض خطر (VAR) ^[14] تلاش می‌کند تا میزان زیان مرتبط با سرمایه‌گذاری را با سطح اطمینان معینی در یک دوره معین تعیین کند. در حالی که ارزش در معرض خطر (VAR) ابزاری مهم است، محدودیت‌های قابل‌توجهی دارد. این معیار رویدادهای دم توزیع را که احتمال وقوع کمی دارند اما تأثیر فاجعه‌باری می‌گذارند، نادیده می‌گیرد. کمبود شرطی (Conditional VaR) یا کمبود مورد انتظار، که میانگین زیان‌های فراتر از حد آستانه VaR را اندازه‌گیری می‌کند، این نقص را برطرف می‌سازد.

تست استرس و تحلیل سناریو روش‌های تکمیلی هستند که بررسی می‌کنند چگونه سبد سرمایه‌گذاری در شرایط فوق‌العاده عمل خواهد کرد. این روش‌ها به‌ویژه پس از بحران مالی ۲۰۰۸ اهمیت بیشتری یافتند، زمانی که مشخص شد مدل‌های ریسک سنتی در پیش‌بینی شدت بحران ناکام بودند
به‌عنوان مثال، یک سرمایه‌گذار ممکن است با سرمایه‌گذاری 1000 دلاری با سطح اطمینان 95 درصد در یک افق زمانی دو ساله، 200 دلار از دست بدهد. به خاطر داشته باشید که معیاری مانند VAR تضمین نمی‌کند که 5 درصد مواقع بسیار بدتر خواهد بود.

همچنین پیامدهای رخدادهای غیرمنتظره را که مانند سال 1998 به صندوق پوشش ریسک مدیریت سرمایه لانگ-ترم (LTCM) ^[15] ضربه زد، در نظر نمی‌گیرد. نکول دولت روسیه در قبال تعهدات بدهی دولتی معوق خود، صندوق پوشش ریسک را که دارای موقعیت‌های اهرمی بالا به مبلغ 1 تریلیون دلار بود، تهدید به ورشکستگی کرد. سقوط آن می‌توانست سیستم مالی جهانی را از بین ببرد. اما دولت ایالات متحده یک صندوق وام 3.65 میلیارد دلاری را برای پوشش زیان ایجاد کرد که LTCM را قادر ساخت تا از نوسانات جان سالم به در ببرد و در اوایل دهه اول 2000 منحل شود.
سطح اطمینان یک بیانیه احتمالاتی بر اساس ویژگی‌های آماری سرمایه‌گذاری و شکل منحنی توزیع آن است.

بتا و مدیریت ریسک مالی منفعل

یکی از معیارهای اندازه‌گیری ریسک مرتبط با گرایش‌های رفتاری، افت سرمایه ^[16] است، که به هر دوره‌ای اشاره دارد که طی آن بازدهی دارایی نسبت به یک موقعیت بالای قبلی منفی است. در اندازه گیری افت سرمایه، ما سعی می‌کنیم به سه مورد توجه کنیم:

1- بزرگی هر دوره منفی (چقدر بد)
2- مدت زمان هر کدام (چه مدت)
3- فرکانس (هر چند وقت یکبار)

برای مثال، علاوه بر این‌که می‌خواهیم بدانیم آیا یک صندوق سرمایه‌گذاری مشترک می‌تواند از S&P 500 پیشی بگیرد، می‌خواهیم ریسک نسبی آن را نیز بدانیم. یکی از معیارهای این امر ضریب بتا ^[17] است. که ریسک بازار هم نام دارد. بتا بر مبنای ویژگی آماری کوواریانس است. بتای بیشتر از 1 نشان‌دهنده ریسک بیشتر از بازار است درحالی‌که بتای کمتر از 1 نشان دهنده نوسانات کمتر است.
بتا به ما کمک می‌کند تا مفاهیم ریسک منفعل و فعال را درک کنیم. نمودار زیر یک سری زمانی از بازدهی (هر نقطه داده با برچسب “+”) برای یک پرتفوی خاص R(p) در مقابل بازده بازار R(m) را نشان می‌دهد. بازدهی‌ها به صورت نقدی تعدیل می‌شوند، بنابراین نقطه‌ای که در آن محور x و y تلاقی می‌کنند، بازده معادل نقدی است. رسم بهترین برازش از طریق نقاط داده به ما امکان می‌دهد ریسک منفعل (بتا) و ریسک فعال (آلفا) ^[18] را کمی کنیم.

گرادیان خط، بتای آن است. بنابراین گرادیان 1 نشان می‌دهد که به ازای هر واحد افزایش بازدهی بازار، بازدهی پرتفوی نیز یک واحد افزایش می‌یابد. مدیر سرمایه‌ای که از یک استراتژی مدیریت منفعل استفاده می‌کند، می‌تواند با در معرض ریسک بازار قرار گرفتن بیشتر (یعنی بتای بیشتر از 1) بازدهی پرتفوی را افزایش دهد یا با کاهش بتای سبد به زیر 1، ریسک (و بازده) سبد را کاهش دهد.

آلفا و مدیریت ریسک مالی فعال

اگر ریسک بازار یا ریسک سیستماتیک ^[19] تنها عامل اثرگذار باشد، بازدهی پرتفوی همیشه برابر با بازده بازار تعدیل شده با بتا خواهد بود. اما اینطور نیست. بازدهی به دلیل تعدادی از عوامل غیرمرتبط با ریسک بازار متفاوت است. مدیران سرمایه‌گذاری که از یک استراتژی فعال پیروی می‌کنند، ریسک‌های دیگری را برای دستیابی به بازدهی بیشتر نسبت به عملکرد بازار متحمل می‌شوند که شامل موارد زیر است:

1- تاکتیک‌هایی که سهم را اهرم می‌کند
2- انتخاب بخش یا کشور
3- تحلیل بنیادی
4- مدیریت سرمایه
5- تجزیه‌وتحلیل تکنیکال

مدیران با رویکرد سرمایه‌گذاری فعال به دنبال آلفا هستند، معیاری برای بازدهی مازاد. در مثال نمودار بالا، آلفا مقدار بازدهی پورتفوی است که با بتا توضیح داده نمی‌شود و به‌عنوان فاصله بین تقاطع محورهای x و y و نقطه عبور منحنی از محور y نشان داده می‌شود. مقدار آلفا می‌تواند مثبت یا منفی باشد.
مدیران با رویکرد سرمایه‌گذاری فعال ^[20] در تلاش خود برای به‌دست آوردن بازدهی مازاد ^[21]، سرمایه‌گذاران را در معرض ریسک آلفا، ریسکی که نتیجه شرط‌بندی‌های آن ثابت کند منفی است تا مثبت، قرار می‌دهند. به‌عنوان مثال، یک مدیر صندوق ممکن است فکر کند که بخش انرژی از S&P 500 بهتر عمل می‌کند و وزن پرتفوی خود را در این بخش افزایش دهد. اگر تحولات اقتصادی غیرمنتظره باعث سقوط شدید سهام انرژی شود، مدیر احتمالاً عملکرد کمتری از معیار خواهد داشت.

هزینه ریسک

هرچه بیشتر، یک صندوق فعال و مدیران آن بتوانند آلفای بیشتری به‌دست‌ آورند، کارمزدهای بیشتری را اعمال می‌کنند. برای ابزارهای کاملاً منفعل مانند صندوق‌های شاخصی یا صندوق‌های قابل معامله (ETF) ^[22]، احتمالاً باید 1 تا 10 نقطه پایه (bps) ^[23] در هزینه‌های مدیریت سالانه پرداخت کنید. سرمایه‌گذاران ممکن است 200 bps کارمزد سالانه برای یک صندوق پوشش ریسک ^[24] اکتان بالا (صندوق‌هایی که فرض می‌شود قدرت و سرعت زیادی برای رشد سریع داشته باشند) با استراتژی‌های معاملاتی پیچیده، الزامات سرمایه بالا و هزینه‌های مبادله بپردازند. آن‌ها همچنین ممکن است مجبور شوند 20 درصد از سود را به مدیر پس دهند.
تفاوت قیمت‌گذاری بین استراتژی‌های منفعل (ریسک بتا) ^[25] و استراتژی‌های فعال (ریسک آلفا) بسیاری از سرمایه‌گذاران را تشویق می‌کند تا این ریسک‌ها را از هم جدا کنند، مانند پرداخت هزینه‌های کمتر برای ریسک بتای فرض‌شده و تمرکز بر مواجهه‌های پرهزینه برای فرصت‌های آلفای تعریف‌شده خاص. این مورد به عنوان آلفای قابل حمل شناخته می‌شود، ایده‌ای که در آن جزء آلفای بازدهی کل را از جزء بتای آن جدا است.
به‌عنوان مثال، یک مدیر صندوق ممکن است ادعا کند که یک استراتژی چرخش بین بخشی ^[26] (فروش سهم در یک صنعت و خرید سهم در صنعتی دیگر) فعال برای پیشی گرفتن از S&P 500 با سابقه شاخص به میزان 1.5 درصد متوسط سالانه دارد. این بازده اضافی ارزش مدیر است (آلفا) و سرمایه‌گذار حاضر است برای به‌دست‌آوردن آن هزینه‌های بیشتری بپردازد. بقیه بازدهی کل (آنچه S&P 500 خود کسب کرده است) مسلماً ربطی به توانایی منحصربه‌فرد مدیر ندارد.
استراتژی‌های آلفای انتقال‌پذیر از مشتقات و ابزارهای دیگر استفاده می‌کنند تا نحوه دریافت و پرداخت مولفه‌های آلفا و بتا در زمان مواجهه با ریسک را اصلاح کنند.

مثال

در طی یک دوره 15 ساله از 1 آگوست 1992 تا 31 ژوئیه 2007، میانگین بازدهی کل سالانه S&P 500 10.7 درصد بود. این عدد نشان می‌دهد که در کل دوره چه اتفاقی افتاده است، اما نمی‌گوید در طول مسیر چه اتفاقی افتاده است.
میانگین انحراف معیار S&P 500 برای آن دوره 13.5 درصد بود. این تفاوت بین میانگین بازدهی و بازدهی واقعی در اکثر نقاط معین در طول دوره 15 ساله است.
هنگام استفاده از مدل منحنی زنگوله‌ای، هر نتیجه داده شده باید در حدود 67 درصد مواقع در یک انحراف معیار از میانگین و در حدود 95 درصد مواقع در فاصله دو انحراف معیار قرار گیرد. بنابراین، یک سرمایه‌گذار S&P 500 می‌تواند انتظار داشته باشد که بازدهی در هر نقطه‌ای از این دوره، 10.7 درصد بعلاوه یا منهای انحراف معیار 13.5 درصد در حدود 67 درصد مواقع باشد. آن‌ها همچنین ممکن است 27 درصد (دو انحراف معیار) افزایش یا کاهش را در 95 درصد مواقع فرض کنند. اگر از عهده ضرر برایند، سرمایه‌گذاری می‌کنند.

سوالات متداول

جمع‌بندی

ریسک بخش مهمی از دنیای مالی است. از آنجایی‌که احتمال از دست دادن سرمایه و سرمایه‌گذاری وجود دارد این کلمه اغلب حس منفی ایجاد می کند. اما ریسک همیشه بد نیست زیرا سرمایه‌گذاری‌هایی که ریسک بیشتری دارند، اغلب بیشترین پاداش را به همراه دارند. دانستن ریسک‌ها، نحوه شناسایی آن‌ها و به‌کارگیری تکنیک‌های مناسب مدیریت ریسک می‌تواند به کاهش زیان همراه با بهره‌مند شدن از مزایای آن کمک کند.

منابع

Investopedia

^{[1]  Fund Manager (Investopedia)}

^{[2]  Moral Hazard (Investopedia)}

^{[3]  Standard Deviation (Investopedia)}

^{[4]  Government Bond (Investopedia)}

^{[5]   Emerging Markets (University of Oxford)}

^{[6]   Real Estate (Investopedia)}

^{[7]   Currency Derivatives (AngelOne)}

^{[8]   Options (Investopedia)}

^{[9]   Futures (Investopedia)}

^{[10]   Diversification (Investopedia)}

^{[11]   Subprime Mortgage (Investopedia)}

^{[12]   Amos Tversky (Wikipedia)}

^{[13]   Daniel Kahneman (Wikipedia)}

^{[14]   Value at Risk (Investopedia)}

^{[15]   LTCM (Wikipedia)}

^{[16]   Drawdown (Investopedia)}

^{[17]   Beta (Investopedia)}

^{[18]   Alpha (Investopedia)}

^{[19]   Systematic Risk (Investopedia)}

^{[20]   Active Investing (Investopedia)}

^{[21]   Excess Return (WallStreetMojo)}

^{[22]   ETF (Investopedia)}

^{[23]   Basis Point (Investopedia)}

^{[24]   Hedge Fund (Investopedia)}

^{[25]   Passive Investing (Investopedia)}

^{[26]   Sector Rotation (Investopedia)}

در دنیای پرنوسان بازارهای مالی، برخورداری از ابزاری قدرتمند برای مدیریت ریسک و دستیابی به سودهای مطمئن، اهمیتی بی‌سابقه یافته است. دوره جامع مدیریت ریسک‌های مالی (مشتقات) کلینیک اقتصاد، با ترکیب آموزش نظری و کاربردی، شما را از مفاهیم پایه تا استراتژی‌های پیشرفته قراردادهای آتی و اختیار معامله همراهی می‌کند.

اگر به دنبال تسلط واقعی بر بازار و بهره‌مندی از فرصت‌های ابزارهای مشتقه هستید، همین حالا به جمع شرکت‌کنندگان این دوره تخصصی بپیوندید.